Μετά από μια απαιτητική μέρα στη δουλειά, έναν καβγά ή μια περίοδο έντονου στρες, πολλοί από εμάς καταφεύγουμε ασυναίσθητα σε ένα μπολ παγωτό, μια πίτσα ή σε μια επιλογή πλούσια σε θερμίδες. Το λεγόμενο comfort food δεν μας χορταίνει απλά, πολλές φορές μας κάνει να νιώθουμε και καλύτερα, έστω και για λίγο.
Τι κρύβεται όμως πίσω από αυτή την έντονη επιθυμία; Είναι πραγματική πείνα ή μήπως ο εγκέφαλος προσπαθεί να διαχειριστεί τα συναισθήματά μας;
Ο εγκέφαλος αναζητά γρήγορη ανακούφιση
Όταν βιώνουμε έντονο άγχος, στεναχώρια ή απογοήτευση, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί τους μηχανισμούς που αναζητούν την πιο άμεση μορφή ανταμοιβής. Σύμφωνα με έρευνες, οι τροφές που περιέχουν ζάχαρη, λιπαρά ή πολύ αλάτι διεγείρουν την παραγωγή ντοπαμίνης, της ουσίας που σχετίζεται με την ευχαρίστηση και την αίσθηση ανταμοιβής. Παράλληλα, όταν αυξάνονται οι ορμόνες του στρες, όπως η κορτιζόλη, ενισχύεται η επιθυμία για τροφές με πολλές θερμίδες. Γι’ αυτό και μετά από μια δύσκολη ημέρα είναι πολύ πιθανό να λαχταρήσετε ένα γλυκό ή ένα αγαπημένο σνακ.
Οι παιδικές αναμνήσεις έχουν τη δική τους δύναμη
Δεν είναι όμως μόνο η βιολογία που επηρεάζει τις επιλογές μας. Πολλά επιλογές σε comfort food συνδέονται με ευχάριστες αναμνήσεις από την παιδική ηλικία. Μια σούπα που έφτιαχνε η μητέρα σας όταν ήσασταν άρρωστοι, ένα γλυκό της γιαγιάς ή το αγαπημένο οικογενειακό φαγητό μπορούν να προκαλέσουν έντονα συναισθήματα ασφάλειας και φροντίδας. Έτσι, όταν περνάμε μια δύσκολη περίοδο, ο εγκέφαλος αναζητά όχι μόνο τη γεύση, αλλά και την αίσθηση θαλπωρής που συνοδεύει αυτές τις αναμνήσεις.
Είναι πραγματική πείνα ή συναισθηματική ανάγκη;
Η συναισθηματική πείνα εμφανίζεται συνήθως ξαφνικά και αφορά συγκεκριμένα τρόφιμα. Δεν ικανοποιείται εύκολα και συχνά συνοδεύεται από την ανάγκη να φάμε γρήγορα.
Αντίθετα, η βιολογική πείνα αναπτύσσεται σταδιακά και μπορεί να καλυφθεί με οποιοδήποτε ισορροπημένο γεύμα.
Αν πιάνετε συχνά τον εαυτό σας να ανοίγει το ψυγείο χωρίς να πεινά πραγματικά, ίσως αξίζει να αναρωτηθείτε τι συμβαίνει εκείνη τη στιγμή. Μήπως είστε κουρασμένοι; Αγχωμένοι; Μήπως χρειάζεστε ένα διάλειμμα ή λίγη συναισθηματική υποστήριξη;
Το comfort food βοηθά, αλλά μόνο προσωρινά
Το αγαπημένο σας φαγητό μπορεί όντως να βελτιώσει τη διάθεσή σας για λίγο. Τα λιγότερο καλά νέα είναι ότι αυτή η ανακούφιση διαρκεί συνήθως ελάχιστα. Λίγο αργότερα, τα δύσκολα συναισθήματα επιστρέφουν, ενώ δεν είναι σπάνιο να εμφανιστούν και ενοχές για την ποσότητα που καταναλώσαμε. Όταν το φαγητό γίνεται ο μοναδικός τρόπος αντιμετώπισης του στρες, μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: άγχος, υπερφαγία, ενοχές και νέες λιγούρες.
Πώς να διαχειριστείτε τις λιγούρες πιο συνειδητά
Οι ειδικοί τονίζουν ότι δεν χρειάζεται να απαγορεύσετε στον εαυτό σας τα αγαπημένα του φαγητά, διότι αυτό συχνά κάνει τις λιγούρες ακόμη πιο έντονες. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζετε τι πραγματικά χρειάζεστε εκείνη τη στιγμή.
Πριν φάτε, κάντε μια μικρή παύση και αναρωτηθείτε:
- Πεινάω πραγματικά;
- Είμαι κουρασμένος ή αγχωμένος;
- Χρειάζομαι ξεκούραση ή μια μικρή βόλτα;
- Μήπως χρειάζομαι να μιλήσω με κάποιον;
Ακόμη και λίγα λεπτά μπορούν να σας βοηθήσουν να πάρετε μια πιο συνειδητή απόφαση.
Επιπλέον, η καλύτερη «άμυνα» απέναντι στο συναισθηματικό φαγητό είναι η συνολική φροντίδα του εαυτού μας. Ο ποιοτικός ύπνος, η τακτική άσκηση, τα ισορροπημένα γεύματα και λίγος χρόνος χαλάρωσης μέσα στην ημέρα συμβάλλουν στη σταθεροποίηση της διάθεσης και μειώνουν τις έντονες λιγούρες.
Εξίσου σημαντικό είναι να βρίσκουμε και άλλους τρόπους να νιώθουμε καλύτερα: μια βόλτα στη φύση, λίγη μουσική, λίγες βαθιές αναπνοές, ένα ζεστό μπάνιο ή μια συζήτηση με ένα αγαπημένο πρόσωπο μπορούν να λειτουργήσουν εξίσου ανακουφιστικά.
Αυτό που έχει πραγματική σημασία είναι να μην χρησιμοποιούμε το φαγητό ως τη μοναδική λύση για κάθε δύσκολο συναίσθημα. Όσο περισσότερους τρόπους έχουμε για να διαχειριζόμαστε το άγχος και την πίεση της καθημερινότητας, τόσο πιο υγιής γίνεται και η σχέση μας με το φαγητό.