Η πανδημία μάς έδειξε πόσο εύκολα μια υγειονομική κρίση μπορεί να αλλάξει την καθημερινότητα ολόκληρου του πλανήτη. Πόσο προετοιμασμένοι είμαστε, όμως, για τις επόμενες προκλήσεις; Μια νέα έκθεση επιστημονικής επιτροπής στο Lancet εξετάζει 17 μεγάλες απειλές για την ανθρώπινη υγεία μέσα στον αιώνα. Στη λίστα συνυπάρχουν γνώριμα προβλήματα, όπως η υπέρταση και το κάπνισμα, με κινδύνους που σχετίζονται με τις συγκρούσεις, το περιβάλλον και την τεχνολογία.
Η έκθεση επιχειρεί να εκτιμήσει πόση επιβάρυνση θα μπορούσε να αποφευχθεί με έγκαιρες παρεμβάσεις. Πρόκειται για ένα εργαλείο σχεδιασμού, όχι για ένα ημερολόγιο επερχόμενων καταστροφών.
Οι κίνδυνοι δεν είναι όλοι ίδιοι
Δύο περιπτώσεις αξιολογούνται ξεχωριστά εξαιτίας των δυνητικά ακραίων συνεπειών τους, η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, μεταξύ άλλων για τη δημιουργία βιολογικών όπλων, και μια πυρηνική σύγκρουση μαζί με τον λιμό που θα μπορούσε να ακολουθήσει.
Η επιτροπή θεωρεί ότι, σε ακραία σενάρια χαμηλής πιθανότητας, αυτές οι απειλές θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο ακόμη και την επιβίωση της ανθρωπότητας. Η αναφορά αυτή αφορά το εύρος της πιθανής καταστροφής, όχι μια πρόβλεψη ότι θα συμβεί. Υπογραμμίζει, όμως, μια βασική αρχή της πρόληψης. Εξηγεί, όμως, γιατί η πρόληψη χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη και γεγονότα που είναι απίθανα αλλά εξαιρετικά σοβαρά.
Οι απειλές που ήδη κοστίζουν στην υγεία μας
Μεγάλο μέρος της αξιολόγησης αφορά προβλήματα που ήδη επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους. Ανάμεσά τους βρίσκονται η ατμοσφαιρική ρύπανση, η μικροβιακή αντοχή στα φάρμακα, ο παιδικός υποσιτισμός, η κλιματική αλλαγή, η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ, η υπέρταση, η παχυσαρκία, το κάπνισμα και η επιβάρυνση της ψυχικής υγείας.
Η λίστα περιλαμβάνει επίσης τις πανδημίες φυσικής προέλευσης, τις συμβατικές ένοπλες συγκρούσεις, τη γήρανση και τα προβλήματα υγείας και λειτουργικότητας, τις εισοδηματικές ανισότητες, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο και την κατάρρευση της διεθνούς χρηματοδότησης για την υγεία. Αυτά μας υπενθυμίζουν ότι η προστασία της υγείας εξαρτάται και από όσα συμβαίνουν έξω από τα νοσοκομεία, από τις κοινωνικές συνθήκες, την εκπαίδευση, τις πολιτικές αποφάσεις, την πρόσβαση στη περίθαλψη.
Τι σημαίνουν οι μεγάλοι αριθμοί
Οι ερευνητές συνέκριναν διαφορετικά σενάρια για την περίοδο 2025–2100, υπολογίζοντας πόσα χρόνια υγιούς ζωής θα μπορούσαν να σωθούν. Ο δείκτης που χρησιμοποίησαν συνυπολογίζει τον χρόνο που χάνεται εξαιτίας του πρόωρου θανάτου και τον χρόνο ζωής με ασθένεια ή αναπηρία.
Το μεγαλύτερο δυνητικά αποτρέψιμο φορτίο καταγράφηκε στην κατηγορία της παχυσαρκίας, η οποία περιλάμβανε και επιδράσεις του υψηλού δείκτη μάζας σώματος, της κακής διατροφής και της χαμηλής σωματικής δραστηριότητας, περίπου 23,1 δισεκατομμύρια χρόνια υγιούς ζωής παγκοσμίως. Ακολούθησαν η περιορισμένη εκπαίδευση και η εισοδηματική ανισότητα.
Ο αριθμός αποτυπώνει τη διαφορά ανάμεσα σε ευνοϊκά και δυσμενή σενάρια για ολόκληρο τον παγκόσμιο πληθυσμό σε βάθος δεκαετιών. Δεν αποτελεί βέβαιη πρόβλεψη. Επιπλέον, οι εκτιμήσεις για τις επιμέρους απειλές δεν μπορούν να προστεθούν απλώς μεταξύ τους, καθώς αρκετές επιπτώσεις αλληλεπικαλύπτονται.
Η προετοιμασία μπορεί να αλλάξει την εικόνα για την υγεία
Οι προτάσεις της επιτροπής κινούνται σε τρεις κατευθύνσεις, συστήματα υγείας με επαρκή χρηματοδότηση και ετοιμότητα, περισσότερες επενδύσεις στην καινοτομία και συστηματική παρακολούθηση των απειλών, ώστε οι εκτιμήσεις να ανανεώνονται καθώς προκύπτουν νέα δεδομένα.
Το σημαντικό είναι να αντιμετωπιστούν και οι συνδέσεις μεταξύ των κινδύνων. Οι επιλογές για την εκπαίδευση, το περιβάλλον, την τεχνολογία και την κοινωνική προστασία επηρεάζουν τελικά και την υγεία μας. Το μέλλον παραμένει αβέβαιο, η έγκαιρη δράση, όμως, μπορεί να διαμορφώσει ουσιαστικά την πορεία του.