Η επιστήμη της μακροζωίας αλλάζει σταδιακά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το γήρας. Η ηλικία δεν θεωρείται πλέον μια γραμμική και αναπόφευκτη διαδικασία που καθορίζεται αποκλειστικά από τα γονίδια. Αντίθετα, φαίνεται να είναι αποτέλεσμα μιας συνεχούς αλληλεπίδρασης ανάμεσα στη βιολογία, το περιβάλλον, τις συνήθειες και την ψυχολογία μας.
Κορτιζόλη, η ορμόνη του στρες
Ο εγκέφαλος και το σώμα λειτουργούν σε διαρκή επικοινωνία. Όταν ένα άτομο βιώνει έντονο ή χρόνιο στρες, ενεργοποιείται ο άξονας υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων, οδηγώντας στην αυξημένη παραγωγή κορτιζόλης, της βασικής ορμόνης του στρες.
Βραχυπρόθεσμα, αυτό είναι φυσιολογικό και προστατευτικό. Όταν όμως η ενεργοποίηση αυτή παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να προκαλέσει:
- αυξημένη φλεγμονή,
- οξειδωτικό στρες,
- διαταραχές στον ύπνο,
- εξασθένηση του ανοσοποιητικού,
- μεταβολικές αλλαγές,
- επιτάχυνση της κυτταρικής φθοράς.
Το χρόνιο άγχος έχει επίσης συσχετιστεί με τη βράχυνση των τελομερών, που θεωρούνται ένας από τους βασικούς δείκτες βιολογικής γήρανσης.
Όταν το άγχος γίνεται χρόνιο
Το χρόνιο άγχος αφήνει ανεξίτηλο αποτύπωμα όχι μόνο στην ψυχική, αλλά και στη σωματική υγεία μας. Όταν, μάλιστα, επιμένει, επί μεγάλο χρονικό διάστημα, πολλαπλασιάζει τις πιθανότητες εμφάνισης άσθματος, έλκους, εμφράγματος και εγκεφαλικού.
Σύμφωνα με προηγούμενη μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Proceedings of the National Academy of Sciences, οι συμμετέχοντες που ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα στρες είχαν και αποδυναμωμένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Ειδικοί σε θέματα γεροντολογίας από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνια, υποστηρίζουν ότι καθώς γερνάει το ανοσοποιητικό σύστημα, παύει η συντονισμένη αντίδρασή του έναντι των νέων απειλών. Αυτό συμβαίνει επειδή παράγει διαφορετικούς τύπους ανοσοκυττάρων, σε διαφορετικές αναλογίες από ό,τι στις νεότερες ηλικίες. Ταυτόχρονα, τα πιο γερασμένα ανοσοκύτταρα κυριαρχούν επί των νεότερων, που έχουν περισσότερες δυνατότητες, περιορίζοντας την ισχύ της αντίδρασής του.
Ειδικότερα, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Allergy and Clinical Immunology, όταν είμαστε αγχωμένοι, ορισμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που ονομάζονται μακροφάγα (τα οποία κανονικά βοηθούν στη μείωση της φλεγμονής) ουσιαστικά «ξεχνούν» να εκτελούν το προστατευτικό τους έργο.
Αυτές οι κυτταρικές αλλαγές μπορούν να επιμείνουν έως και μία εβδομάδα μετά το στρεσογόνο γεγονός, εξηγώντας ενδεχομένως γιατί οι περίοδοι υψηλού στρες συχνά οδηγούν σε παρατεταμένα συμπτώματα αλλεργίας.
Μπορούμε να επιβραδύνουμε τη γήρανση;
Παρότι δεν μπορούμε να σταματήσουμε το χρόνο, φαίνεται πως μπορούμε να επηρεάσουμε σημαντικά τον ρυθμό με τον οποίο γερνά το σώμα μας.
Η σύγχρονη έρευνα υποστηρίζει ότι οι σημαντικότεροι προστατευτικοί παράγοντες είναι:
- η συστηματική άσκηση,
- ο επαρκής ύπνος,
- η μεσογειακή διατροφή,
- οι σταθερές κοινωνικές σχέσεις,
- η διαχείριση του στρες,
- η αίσθηση σκοπού και νοήματος,
- η αποφυγή καπνίσματος και υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ότι η ψυχολογική στάση απέναντι στη ζωή και την ηλικία φαίνεται επίσης να παίζει ρόλο. Άτομα που αντιμετωπίζουν τη γήρανση ως φυσική εξέλιξη και όχι ως απειλή εμφανίζουν συχνά καλύτερους δείκτες υγείας και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.