Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει όλο και περισσότερο το περιβάλλον στο οποίο ζούμε και, μαζί με αυτό, την ανθρώπινη υγεία. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις βρίσκονται αντιμέτωπες με συχνότερους και εντονότερους κινδύνους, όπως οι υψηλές θερμοκρασίες, οι δασικές πυρκαγιές, ορισμένες μολυσματικές ασθένειες και η αυξημένη έκθεση στη γύρη.
Νέα μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet εξέτασε για πρώτη φορά ένα ευρύ σύνολο κλιματικών και υγειονομικών δεικτών σε 850 από τις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αυξάνονται, ενώ τα μέτρα προσαρμογής των πόλεων δεν προχωρούν πάντα με τον ίδιο ρυθμό.
Η ακραία ζέστη αποτελεί σημαντικό κίνδυνο
Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τη δημόσια υγεία είναι η ακραία ζέστη.
Στις πόλεις της Νότιας Ευρώπης, η μελέτη καταγράφει μεγάλη αύξηση της θνησιμότητας που συνδέεται με την ακραία ζέστη όταν συγκρίνονται οι περίοδοι 1991-2000 και 2015-2024.
Οι υψηλές θερμοκρασίες επιβαρύνουν ιδιαίτερα τους ηλικιωμένους, τα άτομα με ορισμένα χρόνια νοσήματα και όσους δεν μπορούν εύκολα να προστατευθούν από τη ζέστη.
Η αύξηση των θερμοκρασιών δεν αφορά όμως μόνο τους καύσωνες. Οι πόλεις διαθέτουν πολλές επιφάνειες από άσφαλτο και σκυρόδεμα που αποθηκεύουν θερμότητα, δημιουργώντας το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας. Έτσι, ορισμένες περιοχές μιας πόλης μπορεί να είναι σημαντικά θερμότερες από τις γύρω περιοχές.
Κλιματική αλλαγή και πυρκαγιές
Η μελέτη διαπιστώνει επίσης αύξηση των συνθηκών που ευνοούν τις δασικές πυρκαγιές σε πόλεις της Νότιας Ευρώπης.
Οι πυρκαγιές δεν αποτελούν μόνο άμεσο κίνδυνο για τη ζωή και την περιουσία. Ο καπνός και τα αιωρούμενα σωματίδια που παράγονται από τις πυρκαγιές μπορούν να επιβαρύνουν την ποιότητα του αέρα και να επηρεάσουν την υγεία, ιδιαίτερα σε ευάλωτα άτομα.
Παράλληλα, σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης αυξάνονται οι κλιματικές συνθήκες που μπορούν να ευνοήσουν τη μετάδοση ασθενειών από κουνούπια, όπως ο δάγκειος πυρετός.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πόλη θα αντιμετωπίσει απαραίτητα επιδημίες. Σημαίνει ότι οι περιβαλλοντικές συνθήκες μπορεί να γίνονται πιο κατάλληλες για την παρουσία και μετάδοση ορισμένων λοιμώξεων, γεγονός που χρειάζεται παρακολούθηση από τις υγειονομικές αρχές.
Η γύρη αυξάνεται
Ένας ακόμη παράγοντας που εξετάστηκε είναι η έκθεση στη γύρη.
Στις πόλεις της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης οι συγκεντρώσεις γύρης αυξήθηκαν σημαντικά κατά την περίοδο που εξετάστηκε.
Για ανθρώπους με αλλεργίες, αυτό μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερη ή παρατεταμένη έκθεση σε αλλεργιογόνες ουσίες και ενδεχομένως περισσότερα συμπτώματα σε ορισμένες περιόδους του χρόνου.
Υπάρχουν και θετικά παραδείγματα
Η εικόνα δεν είναι μόνο αρνητική.
Οι ευρωπαϊκές πόλεις έχουν ήδη εφαρμόσει περισσότερες από 1.500 δράσεις προσαρμογής, σύμφωνα με την έρευνα.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η δημιουργία και προστασία χώρων πρασίνου, η δενδροφύτευση, τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για ακραία καιρικά φαινόμενα και έργα προστασίας από πλημμύρες.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το εύρημα ότι στο 88% των 533 μεγαλύτερων πόλεων της Ευρώπης, με πληθυσμό άνω των 100.000 κατοίκων, παρατηρήθηκε μείωση της αστικής επιφανειακής θερμοκρασίας την περίοδο 2014-2019.
Η μείωση ήταν κατά μέσο όρο περίπου 0,7°C, ενώ οι πόλεις με περισσότερους χώρους πρασίνου εμφάνισαν μεγαλύτερη μείωση της τοπικής θερμοκρασίας.
Τι μπορεί να αλλάξει
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειάζεται συνδυασμός μέτρων.
Μεταξύ των λύσεων που μπορούν να περιορίσουν την έκθεση των πολιτών στη ζέστη είναι:
- περισσότερα δέντρα και χώροι πρασίνου,
- καλύτερος σχεδιασμός των δημόσιων χώρων,
- υλικά που απορροφούν λιγότερη θερμότητα,
- περιορισμός των μεγάλων αδιαπέραστων επιφανειών,
- καλύτερα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για καύσωνες,
- και ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών, του περπατήματος και του ποδηλάτου.
Παράλληλα, η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μπορεί να έχει διπλό όφελος: συμβάλλει στον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής και μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα του αέρα.
Γιατί η προσαρμογή μας αφορά όλους;
Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει όλους τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο.
Οι ηλικιωμένοι, τα μικρά παιδιά, τα άτομα με ορισμένα χρόνια προβλήματα υγείας και όσοι εργάζονται σε εξωτερικούς χώρους μπορεί να είναι περισσότερο ευάλωτοι στην ακραία ζέστη και σε άλλους περιβαλλοντικούς κινδύνους.
Γι’ αυτό η προσαρμογή των πόλεων δεν είναι μόνο θέμα περιβάλλοντος ή πολεοδομικού σχεδιασμού. Είναι και ζήτημα δημόσιας υγείας.