
Μια νέα συστηματική ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients, υποδηλώνει ότι η καφεΐνη μπορεί να επηρεάζει την εγκεφαλική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια του ύπνου, ακόμη κι όταν καταναλώνεται αρκετές ώρες πριν από την κατάκλιση. Μάλιστα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ακόμη και δόσεις της τάξης των 100 mg καφεΐνης ενδέχεται να μεταβάλλουν τη δραστηριότητα των εγκεφαλικών κυμάτων που συνδέονται με τον βαθύ ύπνο.
Καφές και βαθύς ύπνος: Τι έδειξε η έρευνα;
Η ανασκόπηση περιέλαβε 32 μελέτες οι οποίες δημοσιεύθηκαν από τον Ιανουάριο του 1980 έως τον Ιανουάριο του 2026. Οι επιστήμονες εξέτασαν δεδομένα ηλεκτροεγκεφαλογραφίας (EEG), προκειμένου να αξιολογήσουν πώς η καφεΐνη επηρεάζει την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Η καφεΐνη δρα επηρεάζοντας τη σηματοδότηση της αδενοσίνης, μιας ουσίας που συμμετέχει στη ρύθμιση του κύκλου ύπνου και εγρήγορσης. Έτσι, ενώ μας βοηθά να παραμένουμε σε εγρήγορση κατά τη διάρκεια της ημέρας, η επίδρασή της μπορεί να συνεχίζεται και όταν κοιμόμαστε.
Το πιο σταθερό εύρημα της ανασκόπησης ήταν η μείωση της εγκεφαλικής δραστηριότητας χαμηλής συχνότητας κατά τον ύπνο NREM, η οποία σχετίζεται με τον βαθύ, αναζωογονητικό ύπνο. Ο βαθύς ύπνος αποτελεί το τρίτο στάδιο του ύπνου NREM και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη σωματική αποκατάσταση και σε άλλες λειτουργίες του οργανισμού.
Σε μία από τις μελέτες που εξετάστηκαν, η κατανάλωση καφεΐνης πριν από την κατάκλιση συνδέθηκε με μείωση του ύπνου NREM σε ενήλικες μέσης προς μεγαλύτερης ηλικίας, από 66 σε 38 λεπτά κατά τις πρώτες τρεις ώρες της νύχτας.
Παράλληλα, η καφεΐνη φάνηκε να αυξάνει τη δραστηριότητα των ταχύτερων εγκεφαλικών κυμάτων, ένα εύρημα που υποδηλώνει μεγαλύτερη εγκεφαλική εγρήγορση κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Οι αλλαγές αυτές δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι κάποιος θα ξυπνά συχνότερα ή ότι θα αντιλαμβάνεται πως κοιμήθηκε άσχημα. Υποδηλώνουν, ωστόσο, ότι η καφεΐνη μπορεί να επηρεάζει τη φυσιολογία του ύπνου, ακόμη κι όταν η επίδρασή της δεν είναι άμεσα αισθητή.
Πόσος καφές αρκεί για να επηρεαστεί ο ύπνος;
Σύμφωνα με τα ευρήματα, ακόμη και 100 mg καφεΐνης μπορεί να επηρεάσουν τη δραστηριότητα των αργών εγκεφαλικών κυμάτων κατά τις πρώτες ώρες της νύχτας. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στην καφεΐνη που μπορεί να περιέχει ένα φλιτζάνι καφέ, ανάλογα με το είδος, την ποσότητα και τον τρόπο παρασκευής του.
Όσο περισσότερη καφεΐνη καταναλώνουμε, τόσο μεγαλύτερη είναι γενικά η πιθανότητα να επηρεαστεί ο ύπνος μας χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ένας επιπλέον καφές θα καταστρέψει απαραίτητα τη νυχτερινή μας ξεκούραση. Ωστόσο, οι μεγαλύτερες δόσεις είναι πιθανότερο να διαταράξουν τα φυσιολογικά μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας.
Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η ώρα κατανάλωσης και η ατομική ευαισθησία στην καφεΐνη.
Ο πρωινός καφές μπορεί να επηρεάζει τον βραδινό ύπνο
Παρότι η κατανάλωση καφεΐνης κοντά στην ώρα της κατάκλισης είναι γενικά πιθανότερο να επηρεάσει τον ύπνο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ακόμη και ο πρωινός καφές δεν είναι πάντοτε απαλλαγμένος από επιδράσεις.
Σε μια μικρή μελέτη, συμμετέχοντες που κατανάλωσαν 200 mg καφεΐνης στις 7:10 το πρωί και πήγαν για ύπνο στις 11 το βράδυ παρουσίασαν μειωμένη αποδοτικότητα ύπνου και μικρότερη συνολική διάρκειά του, συγκριτικά με όσους έλαβαν εικονικό σκεύασμα.
Σε άλλη μελέτη, η κατανάλωση 400 mg καφεΐνης περίπου έξι ώρες πριν από την κατάκλιση συνδέθηκε με μείωση του ύπνου βραδέων κυμάτων από 71,5 σε 48,9 λεπτά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγουμε τον πρωινό καφέ. Αντίθετα, η πρωινή κατανάλωση θεωρείται γενικά λιγότερο πιθανό να δημιουργήσει προβλήματα, καθώς ο οργανισμός έχει περισσότερο χρόνο να μεταβολίσει την καφεΐνη πριν από τον ύπνο.
Τα ευρήματα δείχνουν, όμως, ότι η επίδρασή της μπορεί να διαρκεί περισσότερο απ’ όσο υποθέτουμε.
Ο ίδιος καφές δεν επηρεάζει όλους το ίδιο…
Έχετε παρατηρήσει ότι κάποιοι μπορούν να πιουν καφέ αργά το απόγευμα και να κοιμηθούν χωρίς δυσκολία, ενώ άλλοι αισθάνονται την επίδρασή του ακόμη κι αν τον καταναλώσουν το μεσημέρι; Η εξήγηση βρίσκεται εν μέρει στα γονίδιά μας.
Σύμφωνα με την ανασκόπηση, παραλλαγές του γονιδίου ADORA2A ενδέχεται να επηρεάζουν την ευαισθησία του εγκεφάλου στην καφεΐνη. Παράλληλα, το γονίδιο CYP1A2 συμμετέχει στον μεταβολισμό της, επηρεάζοντας την ταχύτητα με την οποία ο οργανισμός την απομακρύνει.
Η ηλικία, η λήψη φαρμάκων, οι καθημερινές συνήθειες και η συχνότητα κατανάλωσης καφεΐνης μπορούν επίσης να επηρεάζουν την απόκρισή μας.
Γι’ αυτό και δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ποσότητα ή μία ιδανική ώρα κατανάλωσης που να ταιριάζει σε όλους.
Οι ερευνητές επισημαίνουν, πάντως, ότι οι διαθέσιμες μελέτες έχουν περιορισμούς, καθώς ορισμένες πληθυσμιακές ομάδες, όπως οι έφηβοι, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες και τα άτομα με διαταραχές ύπνου, δεν εκπροσωπούνταν επαρκώς.
Πώς να απολαμβάνουμε τον καφέ μας χωρίς να χάνουμε τον ύπνο μας
Οι ειδικοί προτείνουν να περιορίζουμε την κατανάλωση καφεΐνης κυρίως στις πρωινές και τις πρώτες απογευματινές ώρες, λαμβάνοντας υπόψη τις αντιδράσεις του οργανισμού μας.
Αν ξυπνάμε κουρασμένοι, δυσκολευόμαστε να αποκοιμηθούμε ή αισθανόμαστε ότι ο ύπνος μας δεν είναι αρκετά αναζωογονητικός, μπορούμε να δοκιμάσουμε να μεταφέρουμε τον τελευταίο μας καφέ νωρίτερα μέσα στην ημέρα και να παρατηρήσουμε αν υπάρχει διαφορά.
Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι καφεΐνη δεν περιέχει μόνο ο καφές, αλλά και το τσάι, ορισμένα αναψυκτικά, τα ενεργειακά ποτά και η σοκολάτα.
Ο καφές δεν χρειάζεται λοιπόν να γίνει εχθρός του ύπνου μας. Το σημαντικό είναι να γνωρίζουμε πώς ανταποκρίνεται ο οργανισμός μας στην καφεΐνη και να προσαρμόζουμε ανάλογα τις συνήθειές μας. Άλλωστε, δεν μετρά μόνο πόσες ώρες κοιμόμαστε, αλλά και η ποιότητα της ξεκούρασης που απολαμβάνουμε.



