Η γήρανση είναι αναπόφευκτη. Αυτό που διαφέρει, όμως, είναι ο τρόπος και ο ρυθμός με τον οποίο μεγαλώνει ο οργανισμός μας. Γι’ αυτό και τα τελευταία χρόνια η επιστήμη στρέφει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον της στη λεγόμενη «βιολογική ηλικία».
Σε αντίθεση με τη χρονολογική, η οποία μετρά τα χρόνια που έχουν περάσει από τη γέννησή μας, η βιολογική επιχειρεί να αποτυπώσει την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο οργανισμός. Μπορούμε, όμως, πραγματικά να επηρεάσουμε τον τρόπο με τον οποίο γερνάμε;
Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Medicine εξέτασε ακριβώς αυτό το ερώτημα, αναλύοντας πώς διαφορετικές παρεμβάσεις συνδέονται με βιοδείκτες της γήρανσης.
Τα «ρολόγια» που μετρούν τη βιολογική ηλικία
Οι ερευνητές συγκέντρωσαν δεδομένα από 51 διαχρονικές μελέτες παρεμβάσεων και εξέτασαν περισσότερους από 110 δείκτες μεθυλίωσης του DNA που σχετίζονται με τη γήρανση. Η μεθυλίωση αφορά χημικές τροποποιήσεις στο DNA οι οποίες μεταβάλλονται κατά τη διάρκεια της ζωής. Με βάση συγκεκριμένα μοτίβα αυτών των αλλαγών έχουν αναπτυχθεί τα λεγόμενα επιγενετικά «ρολόγια», τα οποία χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση της βιολογικής γήρανσης.
Στη νέα ανάλυση εφαρμόστηκε το ίδιο σύνολο 16 επιγενετικών ρολογιών και 94 επιπλέον βιοδεικτών μεθυλίωσης του DNA. Έτσι οι επιστήμονες μπόρεσαν να συγκρίνουν με πιο συστηματικό τρόπο πώς ανταποκρίνονται διαφορετικοί δείκτες σε διαφορετικές παρεμβάσεις.
Γήρανση: Διατροφή και άσκηση κάνουν τη διαφορά
Ανάμεσα στις παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, η καλή διατροφή και η τακτική άσκηση ξεχώρισαν.
Υγιεινά διατροφικά πρότυπα –μεταξύ των οποίων η μεσογειακή διατροφή, αλλά και διατροφές χαμηλότερες σε υδατάνθρακες ή λιπαρά– συνδέθηκαν με ευνοϊκές μεταβολές σε επιγενετικούς δείκτες της γήρανσης.
Αντίστοιχα, η τακτική σωματική δραστηριότητα συσχετίστηκε με αλλαγές στους συγκεκριμένους βιοδείκτες που ήταν συμβατές με βραδύτερη επιγενετική γήρανση.
Τα φάρμακα είχαν τη μεγαλύτερη επίδραση – αλλά…
Οι μεγαλύτερες μέσες επιδράσεις στους επιγενετικούς δείκτες παρατηρήθηκαν σε ορισμένες φαρμακευτικές παρεμβάσεις.
Κάποιες από τις μελέτες ωστόσο αφορούσαν ανθρώπους με συγκεκριμένες παθήσεις, όπως ο διαβήτης τύπου 2, επομένως, οι αλλαγές που καταγράφηκαν μπορεί να οφείλονται, τουλάχιστον εν μέρει, στη βελτίωση της υποκείμενης νόσου, της φλεγμονής ή της μεταβολικής υγείας και όχι σε κάποια άμεση επιβράδυνση της ίδιας της διαδικασίας γήρανσης.
Οι ειδικοί τονίζουν, επομένως, ότι τα αποτελέσματα δεν αποτελούν ένδειξη ότι υγιείς άνθρωποι θα πρέπει να λαμβάνουν φάρμακα με στόχο να επιβραδύνουν τη γήρανση.
Άλλο ο βιοδείκτης, άλλο το να ζούμε περισσότερο
Μια παρέμβαση μπορεί να μεταβάλει έναν δείκτη που σχετίζεται με τη γήρανση, αλλά αυτό δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι επιβραδύνει τη γήρανση.
Όπως εξηγεί ο Ράγκαβ Σεγκάλ, ερευνητής στην Ιατρική Σχολή του Γέιλ και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης, οι βιοδείκτες είναι χρήσιμοι επειδή επιτρέπουν στους επιστήμονες να παρατηρούν βιολογικές μεταβολές μέσα σε μήνες ή χρόνια, αντί να περιμένουν δεκαετίες για να διαπιστώσουν ποιος θα εμφανίσει κάποια ασθένεια ή ποιος θα ζήσει περισσότερο.
Το επόμενο μεγάλο ερώτημα είναι εάν αυτές οι μεταβολές μεταφράζονται πράγματι σε καλύτερη σωματική και γνωστική λειτουργία, μικρότερο κίνδυνο ασθενειών και περισσότερα χρόνια ζωής με καλή υγεία.
Μέχρι να υπάρξει αυτή η απάντηση, τα επιγενετικά ρολόγια παραμένουν πολύτιμα ερευνητικά εργαλεία, όχι όμως απόδειξη ότι κάποιος έχει βρει τον τρόπο να «σταματήσει» τον χρόνο.
Γήρανση: Το καλύτερο anti-aging μυστικό δεν είναι και τόσο εντυπωσιακό…
Τι μπορούμε λοιπόν να κάνουμε σήμερα;
Οι πρακτικές με τα ισχυρότερα στοιχεία είναι γνώριμες: τακτική άσκηση, τόσο αερόβια όσο και ενδυνάμωση, ισορροπημένη διατροφή μεσογειακού τύπου, επαρκής και σταθερός ύπνος, διατήρηση υγιούς βάρους, αποφυγή του καπνίσματος και περιορισμός του αλκοόλ.
Εξίσου σημαντικός είναι ο σωστός έλεγχος και η αντιμετώπιση παραγόντων όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, η υψηλή χοληστερόλη και ο διαβήτης.
Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη χρονολογική μας ηλικία. Μπορούμε, όμως, να επηρεάσουμε αρκετές από τις βιολογικές διεργασίες που καθορίζουν το πόσο καλά μεγαλώνουμε. Και προς το παρόν, αυτές οι καθιερωμένες συνήθειες φαίνεται να συνδέονται σταθερά υγιή γήρανση αντίθετα με οποιοδήποτε μεμονωμένο συμπλήρωμα ή κάποια «θαυματουργή» anti-aging θεραπεία.