Η άνοια εξακολουθεί να είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Αν και δεν υπάρχει ακόμη θεραπεία που να μπορεί να την αναστρέψει, τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες συγκλίνουν σε ένα αισιόδοξο συμπέρασμα: ένα σημαντικό ποσοστό των περιστατικών θα μπορούσε να προληφθεί ή τουλάχιστον να καθυστερήσει, αν μειώναμε έγκαιρα ορισμένους παράγοντες κινδύνου.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η πρόληψη δεν αρχίζει όταν εμφανιστούν τα πρώτα προβλήματα μνήμης. Αντίθετα, ξεκινά δεκαετίες νωρίτερα, μέσα από καθημερινές επιλογές που επηρεάζουν την υγεία του εγκεφάλου σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Νέα διεθνής συστηματική ανασκόπηση έρχεται, ωστόσο, να μας υπενθυμίσει ότι υπάρχει ακόμη ένα μεγάλο εμπόδιο: ενώ γνωρίζουμε πλέον αρκετά για το πώς μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο άνοιας, οι σημερινές εκστρατείες ενημέρωσης σπάνια καταφέρνουν να αλλάξουν ουσιαστικά τις συνήθειές μας.
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε τι μας κάνει καλό
Οι ερευνητές ανέλυσαν προγράμματα πρόληψης και καμπάνιες ενημέρωσης από οκτώ χώρες, εξετάζοντας κατά πόσο επηρεάζουν τις γνώσεις αλλά και την καθημερινή συμπεριφορά των πολιτών.
Το συμπέρασμα ήταν σαφές: οι γενικές ενημερωτικές καμπάνιες μπορούν να αυξήσουν την ευαισθητοποίηση γύρω από την άνοια, όμως από μόνες τους οδηγούν μόνο σε μικρές αλλαγές στον τρόπο ζωής.
Αντίθετα, τα καλύτερα αποτελέσματα φαίνεται να έχουν οι πιο εξατομικευμένες παρεμβάσεις, εκείνες που λαμβάνουν υπόψη τις ανάγκες, τις συνήθειες και το περιβάλλον κάθε ανθρώπου και προσφέρουν πρακτική υποστήριξη για την υιοθέτηση πιο υγιεινών συμπεριφορών.
Οι παράγοντες κινδύνου που μπορούμε να επηρεάσουμε
Η διεθνής επιτροπή Lancet Commission έχει αναγνωρίσει 14 τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου που συνδέονται με την άνοια. Σε αυτούς περιλαμβάνονται:
- η υψηλή αρτηριακή πίεση,
- ο σακχαρώδης διαβήτης,
- η παχυσαρκία,
- το κάπνισμα,
- η σωματική αδράνεια,
- η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ,
- η απώλεια ακοής που δεν αντιμετωπίζεται,
- η απώλεια όρασης που δεν αντιμετωπίζεται,
- η κοινωνική απομόνωση,
- η κατάθλιψη,
- η αυξημένη LDL («κακή») χοληστερόλη,
- η ατμοσφαιρική ρύπανση,
- οι τραυματισμοί στο κεφάλι,
- η περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση στις πρώτες δεκαετίες της ζωής.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι όσο περισσότεροι από αυτούς τους παράγοντες αντιμετωπίζονται εγκαίρως, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να μειωθεί ή να καθυστερήσει ο κίνδυνος εμφάνισης άνοιας.
Οι μικρές συνήθειες που κάνουν τη μεγαλύτερη διαφορά
Η προστασία του εγκεφάλου δεν απαιτεί απαραίτητα μεγάλες ανατροπές στην καθημερινότητα. Αντίθετα, φαίνεται πως τα μεγαλύτερα οφέλη προκύπτουν από τη συστηματική υιοθέτηση απλών συνηθειών:
- να κινούμαστε καθημερινά,
- να διατηρούμε φυσιολογικά επίπεδα αρτηριακής πίεσης, σακχάρου και χοληστερόλης,
- να αποφεύγουμε το κάπνισμα,
- να ακολουθούμε ένα ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο, όπως η μεσογειακή διατροφή,
- να παραμένουμε κοινωνικά και πνευματικά δραστήριοι,
- να αντιμετωπίζουμε έγκαιρα προβλήματα ακοής και όρασης.
Πρόκειται για συνήθειες που δεν προστατεύουν μόνο τον εγκέφαλο, αλλά συμβάλλουν συνολικά στην καλύτερη υγεία της καρδιάς και των αγγείων – δύο συστήματα που συνδέονται στενά με τη γνωστική λειτουργία.
Άνοια: Κρατήστε αυτό…
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί πως οι αλλαγές στον τρόπο ζωής θα αποτρέψουν την άνοια σε κάθε άνθρωπο. Η ηλικία και η γενετική εξακολουθούν να παίζουν σημαντικό ρόλο.
Ωστόσο, τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η φροντίδα της καρδιαγγειακής υγείας, η σωματική δραστηριότητα, η κοινωνική συμμετοχή και η έγκαιρη αντιμετώπιση προβλημάτων όπως η υπέρταση ή η απώλεια ακοής μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον συνολικό κίνδυνο σε επίπεδο πληθυσμού.
Με άλλα λόγια, η πρόληψη της άνοιας δεν αρχίζει όταν μεγαλώσουμε. Ξεκινά σήμερα, μέσα από τις μικρές επιλογές που κάνουμε καθημερινά για τον εγκέφαλο και το σώμα μας.