Μια έντονη περίοδος στρες μπορεί να συνοδευτεί από σπυράκια ή μια έξαρση εκζέματος. Την ίδια στιγμή, μια χρόνια δερματική πάθηση μπορεί να επηρεάσει την αυτοπεποίθηση, τις κοινωνικές επαφές και την διάθεση. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος στον οποίο το δέρμα και τα συναισθήματα φαίνεται να επηρεάζουν διαρκώς το ένα το άλλο. Για χρόνια, αυτή η σύνδεση αποδιδόταν κυρίως στην ψυχολογική επιβάρυνση που προκαλούν η ακμή, το έκζεμα και άλλες δερματικές παθήσεις.
Σήμερα, όμως, οι επιστήμονες διαπιστώνουν ότι η σχέση είναι βαθύτερη. Επιδερμίδα και εγκέφαλος φαίνεται να επικοινωνούν μέσω ενός σύνθετου δικτύου νευρικών, ορμονικών και ανοσολογικών σημάτων, το οποίο ονομάζουν «άξονας δέρματος-εγκεφάλου». Δεν είναι τυχαίο ότι περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους με χρόνια δερματοπάθεια βιώνει άγχος ή συμπτώματα κατάθλιψης. Τα νεότερα δεδομένα υποδηλώνουν ότι πίσω από αυτή τη συνύπαρξη δεν βρίσκεται μόνο η όψη της επιδερμίδας, αλλά ενδεχομένως και κοινοί βιολογικοί μηχανισμοί.
Μια επικοινωνία με διπλή κατεύθυνση
Η σύνδεση δέρματος και εγκεφάλου ξεκινά ήδη από την εμβρυϊκή ανάπτυξη, καθώς και τα δύο προέρχονται εν μέρει από το ίδιο κυτταρικό στρώμα. Παραμένουν σε διαρκή επικοινωνία μέσω σημάτων που μεταφέρονται από το νευρικό, το ενδοκρινικό και το ανοσοποιητικό σύστημα.
Σε περιόδους στρες, ο οργανισμός αυξάνει την παραγωγή ουσιών όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη. Τα σήματα αυτά φτάνουν και στο δέρμα, όπου μπορεί να ενισχύσουν τη φλεγμονή, να αυξήσουν την παραγωγή σμήγματος και να αποδυναμώσουν τον προστατευτικό δερματικό φραγμό. Στην ακμή, το επιπλέον σμήγμα μπορεί να συμβάλει στην απόφραξη των πόρων και στην επιδείνωση των εξάρσεων. Στο έκζεμα, το στρες μπορεί να εντείνει τον κνησμό και τη φλεγμονή, ενώ παράλληλα δυσκολεύει την αποκατάσταση του δερματικού φραγμού.
Από την ακμή στο άγχος και αντίστροφα
Η επικοινωνία δεν ξεκινά μόνο από τον εγκέφαλο. Όταν η φλεγμονή στο δέρμα γίνεται χρόνια, το ανοσοποιητικό σύστημα απελευθερώνει μόρια που ονομάζονται κυτταροκίνες. Μέσω της κυκλοφορίας του αίματος, ορισμένα από αυτά τα σήματα ενδέχεται να αλληλεπιδρούν με μηχανισμούς του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη διάθεση, τον ύπνο και την αντίδραση στο στρες.
Οι επιστήμονες εξετάζουν εάν κοινοί φλεγμονώδεις μηχανισμοί μπορούν να εξηγήσουν, τουλάχιστον σε ορισμένους ανθρώπους, γιατί οι χρόνιες δερματικές παθήσεις συνυπάρχουν συχνά με άγχος ή κατάθλιψη. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ακμή ή το έκζεμα προκαλούν αυτομάτως μια ψυχική διαταραχή. Δείχνει, όμως, ότι η σχέση μπορεί να είναι βιολογική και αμφίδρομη.
Ταυτόχρονα, μια ορατή έξαρση μπορεί να επηρεάσει την αυτοπεποίθηση, τις σχέσεις και την κοινωνική ζωή, εντείνοντας το άγχος και την ανησυχία. Το αυξημένο στρες μπορεί στη συνέχεια να επιβαρύνει ξανά το δέρμα, δημιουργώντας έναν κύκλο από τον οποίο δεν είναι πάντα εύκολο να βγούμε.
Γιατί χρειάζεται πιο ολοκληρωμένη φροντίδα
Παρότι η σύνδεση γίνεται όλο και πιο σαφής, τα δερματικά συμπτώματα και η ψυχική υγεία σπάνια αξιολογούνται μαζί. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι η αξιολόγηση της ψυχικής υγείας θα μπορούσε να ενταχθεί πιο συστηματικά στη φροντίδα ανθρώπων με χρόνιες δερματικές παθήσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε έξαρση χρειάζεται ψυχολογική ερμηνεία ούτε ότι όλα οφείλονται στο στρες. Σημαίνει ότι δύο άνθρωποι με την ίδια διάγνωση μπορεί να έχουν διαφορετικούς παράγοντες που επιβαρύνουν τα συμπτώματά τους και, επομένως, διαφορετικές ανάγκες.
Η έρευνα γύρω από τον άξονα δέρματος-εγκεφάλου βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Ήδη, όμως, αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε παθήσεις όπως η ακμή και το έκζεμα, όχι ως προβλήματα που περιορίζονται στην επιφάνεια του σώματος, αλλά ως μέρος μιας συνεχούς επικοινωνίας ανάμεσα στο δέρμα, το ανοσοποιητικό σύστημα και τον εγκέφαλο.