Όταν σκεφτόμαστε την άνοια, αναζητούμε συνήθως αλλαγές στη μνήμη, στη σκέψη ή στην ικανότητα ενός ανθρώπου να οργανώνει την καθημερινότητά του. Ωστόσο, ο εγκέφαλος δεν ελέγχει μόνο τις γνωστικές μας λειτουργίες. Συμμετέχει επίσης στην επεξεργασία των αισθήσεων, στον συντονισμό της κίνησης και στη διατήρηση της δύναμης.
Γι’ αυτό, ορισμένες από τις αλλαγές που μελετώνται ως πιθανά πρώιμα σημάδια νευροεκφυλιστικών παθήσεων δεν εμφανίζονται απαραίτητα ως «κενά» μνήμης. Μπορεί να γίνουν αντιληπτές στην όσφρηση, στον τρόπο που περπατάμε ή ακόμη και στη δύναμη της λαβής μας.
Οι αλλαγές αυτές δεν αποτελούν από μόνες τους λόγο ανησυχίας. Η εξασθένηση της όσφρησης, η επιβράδυνση της βάδισης και η μειωμένη δύναμη της λαβής μπορεί να οφείλονται σε διαφορετικές αιτίες, από μια ίωση μέχρι την αρθρίτιδα ή την απώλεια μυϊκής μάζας. Χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή όταν εμφανίζονται χωρίς προφανή εξήγηση, επιμένουν ή συνοδεύονται από αλλαγές στη μνήμη, στον προσανατολισμό και στη σκέψη. Ποια είναι, λοιπόν, τα τρία σημάδια που εξετάζουν οι επιστήμονες;
Άνοια & εξασθένιση της όσφρησης
Η όσφρηση συνδέεται άμεσα με περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται ενεργά στη μνήμη και στο συναίσθημα, όπως ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή. Γι’ αυτό η σταδιακή δυσκολία στην αναγνώριση ή τη διάκριση οσμών μελετάται ως πιθανός πρώιμος δείκτης νευροεκφυλιστικών παθήσεων, συμπεριλαμβανομένων της νόσου Αλτσχάιμερ και της νόσου Πάρκινσον.
Η απώλεια της όσφρησης, ωστόσο, μπορεί επίσης να οφείλεται σε ιώσεις, χρόνια ιγμορίτιδα, πολύποδες, κάπνισμα, φαρμακευτική αγωγή ή φυσιολογικές μεταβολές που έρχονται με την ηλικία. Επομένως, δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη άνοιας.
Πιο αργό ή ασταθές βάδισμα
Το περπάτημα δεν είναι αποκλειστικά μια μυϊκή λειτουργία. Απαιτεί συνεχή συντονισμό ανάμεσα στον εγκέφαλο, την όραση, την ισορροπία, τις αρθρώσεις και τους μύες. Γι’ αυτό οι αλλαγές στην ταχύτητα και στη σταθερότητα της βάδισης μπορεί να αντανακλούν τη συνολική κατάσταση του νευρικού συστήματος.
Μελέτες έχουν συνδέσει το πιο αργό βάδισμα με αυξημένο μελλοντικό κίνδυνο ήπιας γνωστικής διαταραχής και άνοιας. Φυσικά, η ταχύτητα βάδισης μπορεί επίσης να επηρεαστεί από έναν τραυματισμό, την καρδιοαναπνευστική κατάσταση, την μυϊκή δύναμη ή τον πόνο. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι μια ανεξήγητη αλλαγή.
Άνοια & πιο αδύναμη λαβή
Η δύναμη της λαβής είναι ο αφανής «ήρωας» της καθημερινότητας. Την επιστρατεύουμε σε κάθε μικρή και μεγάλη κίνηση, για να ανοίξουμε ένα βάζο, να κουβαλήσουμε τα ψώνια, να πιάσουμε το τιμόνι, ακόμα και να στηριχθούμε για να σηκωθούμε. Ταυτόχρονα αποτελεί ένα σημαντικό δείκτη υγείας που, σύμφωνα με έρευνες, μπορεί να αποτελεί προγνωστικό παράγοντα για το προσδόκιμο ζωής.
Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση μελετών έδειξε ότι τόσο η εξασθένηση της λαβής όσο και η πιο αργή βάδιση συνδέονται με μεγαλύτερη πιθανότητα γνωστικής έκπτωσης, με τη συσχέτιση να γίνεται ισχυρότερη όταν συνυπάρχουν και τα δύο. Παρόλα αυτά, η αδυναμία στα χέρια μπορεί να οφείλεται σε απώλεια μυϊκής μάζας, αρθρίτιδα, νευροπάθειες, τραυματισμούς ή μειωμένη φυσική δραστηριότητα.