Τα Χριστούγεννα είναι η περίοδος που ο αέρας δονείται από μελωδίες και φωνές. Και, εκτός από την εορταστική χαρά που μεταδίδουν, μικροί και μεγάλοι τραγουδιστές κάνουν καλό στην υγεία τους, είτε το συνειδητοποιούν είτε όχι.
Από τον εγκέφαλο μέχρι την καρδιά, το τραγούδι έχει βρεθεί ότι προσφέρει πάρα πολλά οφέλη σε όσους τραγουδούν, ειδικά αν το κάνουν με παρέα! Μπορεί να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά, να προετοιμάσει το σώμα μας, να καταπολεμήσει τις ασθένειες ακόμη και να καταστείλει τον πόνο, γράφει στο BBC ο Ντέιβιντ Κοξ.
«Το τραγούδι είναι μια γνωστική, σωματική, συναισθηματική και κοινωνική πράξη», λέει στο βρετανικό δίκτυο ο Αλεξ Στριτ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Μουσικοθεραπείας του Κέιμπριτζ, ο οποίος μελετά πώς η μουσική μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να βοηθήσει παιδιά και ενήλικες να αναρρώσουν από εγκεφαλικές βλάβες.
Οι ψυχολόγοι εδώ και καιρό θαυμάζουν το πώς οι άνθρωποι που τραγουδούν μαζί μπορούν να αναπτύξουν ένα ισχυρό αίσθημα κοινωνικής συνοχής, με ακόμη και τους πιο απρόθυμους τραγουδιστές να ενώνονται στο τραγούδι. Ερευνες έχουν δείξει ότι εντελώς άγνωστοι μεταξύ τους άνθρωποι μπορούν να δημιουργήσουν ασυνήθιστα στενούς δεσμούς, αν τραγουδήσουν μαζί για μια ώρα.
Ισως δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι υπάρχουν σαφή σωματικά οφέλη για τους πνεύμονες και το αναπνευστικό σύστημα από το τραγούδι. Μερικοί ερευνητές χρησιμοποιούν το τραγούδι για να βοηθήσουν άτομα με πνευμονικές παθήσεις, για παράδειγμα.
Θετικά vibes
Αλλά το τραγούδι παράγει και άλλα μετρήσιμα σωματικά αποτελέσματα. Εχει βρεθεί ότι βελτιώνει τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση των ανθρώπων. Το τραγούδι σε ομάδες ή χορωδίες έχει βρεθεί ότι ενισχύει ακόμη και την ανοσοποιητική λειτουργία με τρόπους που η απλή ακρόαση της ίδιας μουσικής δεν μπορεί.
Υπάρχουν διαφορετικές εξηγήσεις για αυτό. Από βιολογική άποψη, πιστεύεται ότι το τραγούδι ενεργοποιεί το πνευμονογαστρικό νεύρο, το οποίο συνδέεται άμεσα με τις φωνητικές χορδές και τους μυς στο πίσω μέρος του λαιμού. Επίσης η παρατεταμένη και ελεγχόμενη εκπνοή που εμπλέκεται στο τραγούδι απελευθερώνει ενδορφίνες που σχετίζονται με την ευχαρίστηση, την ευεξία και την καταστολή του πόνου.
Ακόμη, το τραγούδι ενεργοποιεί ένα ευρύ δίκτυο νευρώνων και στις δύο πλευρές του εγκεφάλου μας, προκαλώντας την ενεργοποίηση περιοχών που ασχολούνται με τη γλώσσα, την κίνηση και το συναίσθημα. Αυτό, σε συνδυασμό με την εστίαση στην αναπνοή που απαιτεί το τραγούδι, ανακουφίζει αποτελεσματικά από το στρες.
«Η αίσθηση “νιώθω καλά” γίνεται σαφής στις πιο φωτεινές φωνές, τις εκφράσεις του προσώπου και τη στάση του σώματος» λέει ο Στριτ.
Θα μπορούσαν να υπάρχουν και κάποιοι βαθύτεροι λόγοι για αυτά τα οφέλη, σημειώνει ο Κοξ στο BBC. Μερικοί ανθρωπολόγοι πιστεύουν ότι οι ανθρωπίδες, οι ανθρωπoειδείς πρόγονοί μας, τραγουδούσαν πριν μπορέσουν να μιλήσουν, χρησιμοποιώντας φωνητικές εκφράσεις για να μιμηθούν τους ήχους της φύσης ή να εκφράσουν συναισθήματα. Αυτό μπορεί να έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη σύνθετων κοινωνικών δυναμικών, συναισθηματικής έκφρασης και τελετουργίας. Ο Στριτ επισημαίνει ότι δεν είναι τυχαίο πως το τραγούδι είναι μέρος της ζωής κάθε ανθρώπου, είτε έχει μουσική κλίση είτε όχι, σημειώνοντας ότι ο εγκέφαλος και το σώμα μας είναι συντονισμένα από τη γέννηση για να ανταποκρίνονται με θετικό τρόπο στο τραγούδι.
Μαζί
Αλλά δεν είναι όλα τα είδη τραγουδιού εξίσου ωφέλιμα. Το τραγούδι ως μέλος μιας ομάδας ή μιας χορωδίας, για παράδειγμα, έχει βρεθεί ότι προάγει πολύ περισσότερο την ψυχολογική ευεξία από ό,τι στους σόλο τραγουδιστές. Για αυτόν τον λόγο, οι εκπαιδευτικοί ερευνητές έχουν χρησιμοποιήσει το τραγούδι ως εργαλείο για την προώθηση της συνεργασίας, της γλωσσικής ανάπτυξης και της συναισθηματικής ρύθμισης στα παιδιά.
Οι ειδικοί γιατροί στρέφονται επίσης στο τραγούδι ως τρόπο βελτίωσης της ποιότητας ζωής όσων ζουν με διάφορα προβλήματα υγείας. Σε όλο τον κόσμο, ερευνητές έχουν μελετήσει τα αποτελέσματα της συμμετοχής σε χορωδίες κοινοτήτων που έχουν συσταθεί για επιζώντες καρκίνου και εγκεφαλικών επεισοδίων, άτομα που ζουν με νόσο του Πάρκινσον και άνοια, και τους φροντιστές τους. Για παράδειγμα, το τραγούδι βελτιώνει την ικανότητα άρθρωσης σε ασθενείς με νόσο του Πάρκινσον, κάτι με το οποίο είναι γνωστό ότι δυσκολεύονται καθώς η ασθένεια εξελίσσεται.
Το τραγούδι είναι επίσης ένας τρόπος ενίσχυσης της γενικής υγείας, καθώς έχει αποδειχθεί ότι είναι μια υποτιμημένη άσκηση συγκρίσιμη με ένα γρήγορο περπάτημα. «Το τραγούδι είναι μια σωματική δραστηριότητα και μπορεί να έχει κάποια παράλληλα οφέλη με την άσκηση», λέει ο Ανταμ Λιούις, αναπληρωτής καθηγητής αναπνευστικής φυσικοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον.
Μια μελέτη έδειξε μάλιστα ότι το τραγούδι, μαζί με διάφορες φωνητικές ασκήσεις που χρησιμοποιούνται από εκπαιδευμένους τραγουδιστές για να βελτιώσουν τον τόνο και τον ρυθμό, είναι μια συγκρίσιμη προπόνηση για την καρδιά και τους πνεύμονες με το περπάτημα με μέτριο ρυθμό σε διάδρομο.
Οι ερευνητές επισημαίνουν επίσης τα συχνά υποτιμημένα οφέλη της συμμετοχής σε χορωδίες για την ψυχή των ανθρώπων που ζουν με χρόνιες ασθένειες. Ο Στριτ εξηγεί ότι το τραγούδι τους επιτρέπει να επικεντρωθούν σε αυτό που μπορούν να κάνουν, αντί σε αυτό που δεν μπορούν.
«Ξαφνικά φέρνει μια ισότητα στον χώρο όπου φροντιστές και επαγγελματίες Υγείας τραγουδούν επίσης το ίδιο τραγούδι με τον ίδιο τρόπο», λέει ο Στριτ. «Και δεν υπάρχουν πολλά άλλα που να το κάνουν αυτό» τονίζει.
Κάθε ανάσα που παίρνετε κάνει καλό
Μεταξύ εκείνων που έχει αποδειχθεί ότι ωφελούνται περισσότερο από το τραγούδι είναι άτομα με χρόνιες αναπνευστικές παθήσεις, κάτι που στο οποίο έχει επικεντρωθεί ερευνητικά ο Κιρ Φίλιπ, κλινικός λέκτορας αναπνευστικής ιατρικής στο Imperial College London. Και προειδοποιεί ότι το τραγούδι δεν θεραπεύει τους ανθρώπους από αυτές τις ασθένειες, αλλά μπορεί να χρησιμεύσει ως μια αποτελεσματική ολιστική προσέγγιση που συμπληρώνει τις συμβατικές θεραπείες.
«Για ορισμένους ανθρώπους, η ζωή με δύσπνοια μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή του τρόπου που αναπνέουν, έτσι ώστε η αναπνοή τους να γίνει ακανόνιστη και αναποτελεσματική», λέει ο Φίλιπ. «Ορισμένες προσεγγίσεις που βασίζονται στο τραγούδι βοηθούν όσον αφορά τους μυς που χρησιμοποιούνται, τον ρυθμό και το βάθος (της αναπνοής), κάτι που μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση των συμπτωμάτων».
Μία από τις πιο αξιοσημείωτες μελέτες του αφορά την εφαρμογή ενός προγράμματος αναπνοής που είχε αναπτυχθεί μέσω της συνεργασίας με επαγγελματίες τραγουδιστές στην Αγγλική Εθνική Λυρική Σκηνή και τη χρήση του ως μέρος μιας τυχαιοποιημένης ελεγχόμενης δοκιμής σε ασθενείς με μακροχρόνιο Covid. Σε διάστημα έξι εβδομάδων, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι βελτίωσε την ποιότητα ζωής τους και μείωσε ορισμένες πτυχές των αναπνευστικών δυσκολιών τους.
Ταυτόχρονα, όμως, το τραγούδι δεν είναι ακίνδυνο για άτομα με υποκείμενες παθήσεις. Το ομαδικό τραγούδι συνδέθηκε με ένα γεγονός υπερεξάπλωσης Covid-19 στα πρώτα στάδια της πανδημίας, καθώς με το τραγούδι μπορεί να εκπέμπονται μεγάλες ποσότητες αερομεταφερόμενου ιού. «Εάν έχετε αναπνευστική λοίμωξη, είναι καλύτερο να χάσετε εκείνη την εβδομάδα στην πρόβα χορωδίας, για να αποφύγετε να θέσετε σε κίνδυνο άλλους ανθρώπους», λέει ο Φίλιπ.
Αλλά ίσως το πιο αξιοσημείωτο όφελος του τραγουδιού είναι ότι βοηθάει τον εγκέφαλο να επιδιορθώνει βλάβες του, όπως αποδείχτηκε από την ιστορία της πρώην βουλευτή των ΗΠΑ Γκαμπριέλ Γκίφορντς, η οποία επέζησε έπειτα από απόπειρα δολοφονίας της με πυροβολισμό στο κεφάλι το 2011. Κατά τη διάρκεια πολλών ετών, η Γκίφορντς έμαθε ξανά πώς να περπατάει, να μιλάει, να διαβάζει και να γράφει, με θεραπευτές να χρησιμοποιούν τραγούδια από τα παιδικά της χρόνια για να τη βοηθήσουν να ανακτήσει τη λεκτική της ευχέρεια.
Οι ερευνητές έχουν χρησιμοποιήσει παρόμοιες προσεγγίσεις για να βοηθήσουν επιζώντες από εγκεφαλικό επεισόδιο να ανακτήσουν την ομιλία τους, καθώς το τραγούδι μπορεί να παρέχει τις πολλές ώρες επανάληψης που απαιτούνται για την προώθηση νέων συνδέσεων μεταξύ των δύο ημισφαιρίων του εγκεφάλου, οι οποίες συχνά καταστρέφονται από ένα οξύ εγκεφαλικό επεισόδιο. Το τραγούδι θεωρείται επίσης ότι ενισχύει τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου, η οποία του επιτρέπει να επανασυνδεθεί και να δημιουργήσει νέα νευρολογικά δίκτυα.
Ακόμη, υπάρχουν θεωρίες ότι το τραγούδι μπορεί να βοηθήσει επίσης άτομα που πάσχουν από γνωστική παρακμή λόγω των έντονων απαιτήσεων που θέτει στον εγκέφαλο, απαιτώντας συνεχή προσοχή και διέγερση της εύρεσης λέξεων και της λεκτικής μνήμης.
«Υπάρχει μια σταδιακά αυξανόμενη βάση στοιχείων για τα γνωστικά οφέλη του τραγουδιού σε ηλικιωμένους ενήλικες», λέει ο Τέπο Σάρκαμο, καθηγητής Νευροψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι. «Προς το παρόν, γνωρίζουμε λίγα για τη δυνατότητα του τραγουδιού να επιβραδύνει ή να αποτρέψει την γνωστική παρακμή, καθώς αυτό θα απαιτούσε μελέτες μεγάλης κλίμακας και χρόνια παρακολούθησης» εξηγεί.
Για τον Στριτ, όλες οι έρευνες που καταδεικνύουν τις ισχυρές επιδράσεις του τραγουδιού –είτε σε κοινωνικό είτε σε νευροχημικό επίπεδο– υπογραμμίζουν γιατί είναι τόσο παγκόσμιο μέρος της ανθρώπινης ζωής. Μία από τις ανησυχίες του, ωστόσο, είναι ότι καθώς οι άνθρωποι περνούν ολοένα και περισσότερο χρόνο συνδεδεμένοι με την τεχνολογία, παρά μεταξύ τους, μέσω δραστηριοτήτων όπως το τραγούδι, σχετικά λίγοι άνθρωποι βιώνουν τα οφέλη του.
«Υπάρχουν πολλά που ανακαλύπτουμε, ιδιαίτερα με την αποκατάσταση από εγκεφαλική βλάβη», τονίζει και προσθέτει: «Μόλις αρχίζουν να εμφανίζονται μελέτες που δείχνουν ότι το τραγούδι μπορεί να έχει αυτά τα αποτελέσματα, ακόμη και για άτομα με σοβαρό τραυματισμό. Είναι λογικό ότι μπορούμε να επωφεληθούμε πάρα πολύ από αυτό, επειδή το τραγούδι έπαιζε πάντα τόσο τεράστιο ρόλο στη σύνδεση των κοινοτήτων».
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News