Το ανθρώπινο σώμα έχει μια εντυπωσιακή ικανότητα να προσαρμόζεται στο περιβάλλον του. Σκεφτείτε τι συμβαίνει όταν βγαίνουμε από μια σκοτεινή κινηματογραφική αίθουσα στο έντονο φως της ημέρας: αρχικά μισοκλείνουμε τα μάτια, μέχρι σταδιακά η όρασή μας να προσαρμοστεί. Κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί και με τον θόρυβο. Η κίνηση στους δρόμους, οι οικοδομικές εργασίες, η δυνατή μουσική, τα πολυσύχναστα εστιατόρια, τα γυμναστήρια, οι αθλητικές διοργανώσεις κ.λπ., μπορεί κάποτε να μας φαίνονταν υπερβολικά θορυβώδη. Με τη συνεχή έκθεση, όμως, είναι πιθανό να πάψουμε να τους δίνουμε ιδιαίτερη σημασία. Αυτό που μας φαίνεται φυσιολογικό, ωστόσο, δεν είναι απαραίτητα και ασφαλές. Ο περιβαλλοντικός θόρυβος θεωρείται σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την υγεία και οι πιθανές επιπτώσεις του δεν περιορίζονται στην ακοή.
Ο θόρυβος δεν επηρεάζει μόνο τα αυτιά
Η πιο γνωστή συνέπεια της υπερβολικής έκθεσης στον θόρυβο είναι η βλάβη της ακοής. Οι πολύ δυνατοί ήχοι μπορούν να βλάψουν τα ευαίσθητα αισθητηριακά κύτταρα του έσω αυτιού, οδηγώντας ακόμη και σε μόνιμη απώλεια ακοής. Οι εμβοές –το χαρακτηριστικό βουητό ή κουδούνισμα στα αυτιά– αποτελούν επίσης συχνή συνέπεια της έκθεσης σε έντονο θόρυβο.
Όμως, η επίδρασή του στον οργανισμό δεν σταματά εκεί. Ο χρόνιος περιβαλλοντικός θόρυβος λειτουργεί ως στρεσογόνος παράγοντας. Μπορεί να ενεργοποιήσει το αυτόνομο νευρικό και το ενδοκρινικό σύστημα και να επηρεάσει τον καρδιακό ρυθμό, την αρτηριακή πίεση και άλλες φυσιολογικές λειτουργίες.
Μπορεί επίσης να διαταράσσει τον ύπνο, προκαλώντας αντιδράσεις στρες στον οργανισμό ακόμη και όταν ο θόρυβος δεν είναι αρκετός για να μας ξυπνήσει εντελώς.
Όταν αυτές οι επιδράσεις επαναλαμβάνονται επί μήνες ή χρόνια, η επιβάρυνση συσσωρεύεται. Η μακροχρόνια έκθεση στον θόρυβο της κυκλοφορίας έχει συσχετιστεί σε μελέτες με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης, στεφανιαίας νόσου, εγκεφαλικού επεισοδίου και διαβήτη τύπου 2.
Πότε ο θόρυβος γίνεται υπερβολικός;
Δεν υπάρχει μία απάντηση που να εξαρτάται αποκλειστικά από την ένταση. Ο κίνδυνος καθορίζεται από το πόσο δυνατός είναι ο ήχος, για πόσο χρόνο εκτιθέμεθα σε αυτόν και πόσο κοντά βρισκόμαστε στην πηγή του. Εξαιρετικά δυνατοί και απότομοι ήχοι μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στην ακοή πολύ γρήγορα, ιδιαίτερα σε μικρή απόσταση. Άλλοι καθημερινοί θόρυβοι, από τα ηλεκτρικά εργαλεία μέχρι τη δυνατή μουσική, μπορεί να επιβαρύνουν την ακοή σταδιακά. Και μια λεπτομέρεια που συχνά ξεχνάμε: η έκθεση στον θόρυβο συσσωρεύεται μέσα στην ημέρα. Η κίνηση το πρωί, ένα θορυβώδες γυμναστήριο, μια συναυλία, δεν αποτελούν ανεξάρτητες εμπειρίες.
Πώς μπορούμε να προστατευτούμε
Δεν μπορούμε να ζούμε στη σιωπή, αλλά μπορούμε να περιορίσουμε όσο γίνεται τη συνολική έκθεσή μας.
Μερικές απλές κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν: να χαμηλώνουμε την ένταση στα ακουστικά, να χρησιμοποιούμε ακουστικά με ακύρωση θορύβου αντί να αυξάνουμε την ένταση για να καλύψουμε τους εξωτερικούς ήχους και να απομακρυνόμαστε από την πηγή του θορύβου όποτε αυτό είναι εφικτό.
Σε συναυλίες και αθλητικές διοργανώσεις, μπορούμε να στεκόμαστε μακριά από τα ηχεία και να κάνουμε μικρά διαλείμματα σε πιο ήσυχους χώρους. Όταν χρησιμοποιούμε ηλεκτρικά εργαλεία ή άλλα θορυβώδη μηχανήματα, η προστασία της ακοής είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται εξαρχής και όχι όταν ο ήχος έχει ήδη αρχίσει να μας ενοχλεί.
Ακόμη και οι επιλογές που κάνουμε στο σπίτι μπορούν να παίξουν ρόλο. Πιο αθόρυβες οικιακές συσκευές ή εργαλεία μπορούν να περιορίσουν τον καθημερινό περιβαλλοντικό θόρυβο.
Δεν είναι όμως μόνο ατομική μας ευθύνη
Οι προσωπικές επιλογές έχουν σημασία, αλλά η ηχορύπανση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με ωτοασπίδες και χαμηλότερη ένταση στα ακουστικά. Οι περισσότεροι από εμάς δεν μπορούμε να επιλέξουμε πόσο θόρυβο θα αντιμετωπίσουμε μέσα στην ημέρα. Ένα παιδί δεν μπορεί να… μετακινήσει τον δρόμο έξω από το υπνοδωμάτιό του και ένας εργαζόμενος δεν μπορεί πάντοτε να απομακρυνθεί από ένα θορυβώδες περιβάλλον. Γι’ αυτό και ο θόρυβος αποτελεί ευρύτερο ζήτημα δημόσιας υγείας. Η αντιμετώπισή του αφορά τον σχεδιασμό των πόλεων και των κτιρίων, τις μεταφορές, τους χώρους εργασίας και την ανάπτυξη πιο αθόρυβου εξοπλισμού. Γιατί μπορεί τελικά να έχουμε μάθει να μη δίνουμε σημασία στον θόρυβο γύρω μας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι και το σώμα μας έχει πάψει να τον «ακούει».