Γνωρίζετε ότι πρέπει να στείλετε εκείνο το email, να πληρώσετε έναν λογαριασμό ή να ξεκινήσετε μια εργασία. Η προθεσμία πλησιάζει και θέλετε πραγματικά να τελειώνετε. Αντί γι’ αυτό, όμως, τακτοποιείτε το σπίτι, ανοίγετε το κινητό ή ασχολείστε με οτιδήποτε φαίνεται ευκολότερο. Για πολλούς ανθρώπους με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), αυτή η συμπεριφορά δεν είναι απλώς αδιαφορία ή έλλειψη προσπάθειας.
Μπορεί να συνδέεται με δυσκολίες στην οργάνωση, στην έναρξη μιας δραστηριότητας και στη διαχείριση των συναισθημάτων που προκαλεί μια απαιτητική υποχρέωση.
Πώς δημιουργείται ο κύκλος της αποφυγής
Μια εργασία μπορεί να φαίνεται υπερβολικά μεγάλη, ασαφής, βαρετή ή να συνδέεται με τον φόβο της αποτυχίας. Μπροστά σε αυτή τη δυσφορία, η αποφυγή προσφέρει άμεση ανακούφιση, μιας και για λίγο, δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε αυτό που μας πιέζει.
Η ανακούφιση, όμως, δεν διαρκεί. Η εκκρεμότητα παραμένει, ο διαθέσιμος χρόνος μειώνεται και εμφανίζονται ενοχές, άγχος ή απογοήτευση. Έτσι, η υποχρέωση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο συναισθηματικό βάρος και γίνεται όλο και πιο δύσκολο να την ξεκινήσουμε. Δημιουργείται λοιπόν, ένας φαύλος κύκλος όπου η πίεση οδηγεί σε αποφυγή, η αποφυγή προσφέρει προσωρινή ανακούφιση, αλλά τελικά ενισχύει την πίεση και οδηγεί σε νέα αποφυγή.
Η συχνή επανάληψη μπορεί να ενισχύσει αυτό το μοτίβο. Ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι η απομάκρυνση από τη δυσάρεστη δραστηριότητα μειώνει προσωρινά την ένταση, ακόμη κι αν μακροπρόθεσμα δημιουργεί περισσότερα προβλήματα.
Γιατί συμβαίνει συχνότερα στη ΔΕΠΥ
Η ΔΕΠΥ μπορεί να επηρεάζει τις λεγόμενες εκτελεστικές λειτουργίες, δηλαδή τις δεξιότητες που χρειαζόμαστε για να οργανώσουμε μια εργασία, να ορίσουμε προτεραιότητες, να εκτιμήσουμε τον χρόνο που χρειαζόμαστε και να περάσουμε από την πρόθεση στην πράξη. Σύμφωνα με το αμερικανικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, οι ενήλικες με ΔΕΠΥ μπορεί να αντιμετωπίζουν δυσκολία στην οργάνωση, τη διαχείριση του χρόνου και την ολοκλήρωση απαιτητικών εργασιών.
Ρόλο μπορεί να παίζουν και τα συναισθήματα. Μια δραστηριότητα που συνδέεται με παλαιότερες αποτυχίες, κριτική ή την ανάγκη να γίνουν όλα τέλεια μπορεί να προκαλέσει τόσο έντονο άγχος, ώστε η αποφυγή να μοιάζει με προστασία. Η συναισθηματική δυσρύθμιση, δηλαδή η δυσκολία διαχείρισης έντονων αντιδράσεων, αναφέρεται συχνά από ανθρώπους που αντιμετωπίζουν τη διαταραχή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε περιστατικό αναβλητικότητας οφείλεται στην ΔΕΠΥ. Κούραση, άγχος, κατάθλιψη, φόβος αποτυχίας και ένα μη ρεαλιστικό πρόγραμμα μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε αποφυγή.
Για μια εύκολη αρχή
Ο στόχος δεν είναι να περιμένουμε να εμφανιστεί το κίνητρο, αλλά να μειώσουμε το «κόστος» της εκκίνησης. Αντί για «πρέπει να γράψω την αναφορά», μπορούμε να ορίσουμε ως πρώτο βήμα το άνοιγμα του αρχείου και τη σύνταξη μίας πρότασης. Ένα χρονόμετρο πέντε ή δέκα λεπτών οριοθετεί την υποχρέωση σε ένα σαφές και διαχειρίσιμο χρονικό πλαίσιο, ενώ μια συγκεκριμένη ανταμοιβή μπορεί να οδηγήσει σε πιο άμεσο αποτέλεσμα.
Βοηθά επίσης να αναγνωρίσουμε τι ακριβώς αποφεύγουμε. Είναι η ασάφεια, η πλήξη, ο φόβος λάθους ή το μέγεθος της εργασίας; Όταν το εμπόδιο αποκτήσει όνομα, μπορούμε να επιλέξουμε την κατάλληλη λύση.