Όταν ένα ζευγάρι ξεκινά έλεγχο γονιμότητας, συνήθως προετοιμάζεται ψυχολογικά για το ενδεχόμενο μιας «δύσκολης» διάγνωσης. Αυτό που συχνά δεν περιμένει είναι να ακούσει ότι όλες οι εξετάσεις είναι φυσιολογικές, αλλά η εγκυμοσύνη εξακολουθεί να μην έρχεται. Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή ως ανεξήγητη υπογονιμότητα και αφορά έως και το 30% των ζευγαριών που αναζητούν ιατρική βοήθεια για ζητήματα γονιμότητας, σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής.
Παρότι δεν εντοπίζεται κάποια εμφανής ιατρική αιτία, η δυσκολία στην επίτευξη εγκυμοσύνης είναι πραγματική. Και, όπως επισημαίνουν ειδικοί, η απουσία μιας εξήγησης μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επιβαρυντική για την ψυχική υγεία.
Ανεξήγητη υπογονιμότητα: Γιατί το «όλα είναι φυσιολογικά», πονά;
Το γεγονός ότι τα αποτελέσματα των σχετικών εξετάσεων ενός ζευγαριού δεν δείχνουν κάποιο πρόβλημα, θα έπρεπε θεωρητικά να αποτελεί μια καθησυχαστική εξέλιξη.
Στην πράξη, όμως, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Γιατί δεν έχει επιτευχθεί εγκυμοσύνη;
Σε αντίθεση με άλλες μορφές υπογονιμότητας, στις οποίες υπάρχει μια συγκεκριμένη αιτία που μπορεί να καθοδηγήσει τη θεραπεία, η ανεξήγητη υπογονιμότητα επιβεβαιώνει την ύπαρξη του προβλήματος χωρίς να αποκαλύπτει την προέλευσή του.
Αυτή η αβεβαιότητα είναι συχνά το πιο δύσκολο στοιχείο της διάγνωσης.
Ο εγκέφαλος αναζητά πάντα μια εξήγηση
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος προσπαθεί διαρκώς να δώσει νόημα στις εμπειρίες μας. Αναζητά αιτίες, μοτίβα και απαντήσεις, ώστε να κατανοήσει τι συμβαίνει και να αποφασίσει πώς θα προχωρήσει.
Μια συγκεκριμένη διάγνωση, όσο δύσκολη κι αν είναι, προσφέρει ένα πλαίσιο κατανόησης. Όταν, για παράδειγμα, η αιτία της υπογονιμότητας είναι η απόφραξη των σαλπίγγων ή ένας σοβαρά μειωμένος αριθμός σπερματοζωαρίων, υπάρχει μια εξήγηση πάνω στην οποία μπορεί να βασιστεί ο σχεδιασμός της θεραπείας.
Στην ανεξήγητη υπογονιμότητα, όμως, αυτό το πλαίσιο απουσιάζει. Έρευνες δείχνουν ότι η αβεβαιότητα μπορεί να είναι ακόμη πιο ψυχολογικά επιβαρυντική από μια δυσάρεστη αλλά ξεκάθαρη διάγνωση, καθώς ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να επεξεργαστεί μια κατάσταση που δεν μπορεί να εξηγήσει.
Η έννοια της «αμφίσημης απώλειας»
Οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο «αμφίσημη απώλεια» (ambiguous loss) για να περιγράψουν μορφές πένθους που δεν έχουν σαφή κατάληξη ή κοινωνική αναγνώριση. Η ανεξήγητη υπογονιμότητα εντάσσεται συχνά σε αυτή την κατηγορία. Δεν υπάρχει μια οριστική απώλεια, αλλά ούτε και η βεβαιότητα ότι όλα θα εξελιχθούν θετικά. Η πιθανότητα μιας εγκυμοσύνης εξακολουθεί να υπάρχει, γεγονός που κάνει δύσκολη τόσο την αποδοχή όσο και την ψυχολογική επεξεργασία της εμπειρίας.
Πολλά ζευγάρια βιώνουν μια συνεχή εναλλαγή ανάμεσα στην ελπίδα και την απογοήτευση, καθώς κάθε νέος κύκλος ή κάθε αρνητικό τεστ εγκυμοσύνης επαναφέρει τα ίδια ερωτήματα.
Ανεξήγητη υπογονιμότητα: Ανάμεσα στην ελπίδα και την αβεβαιότητα
Μια πρόσφατη ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Fertility and Sterility επισημαίνει ότι η ανεξήγητη υπογονιμότητα χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη αντίφαση: από τη μία πλευρά δεν έχει εντοπιστεί κάποια αιτία και, από την άλλη, η πιθανότητα αυτόματης σύλληψης εξακολουθεί να υπάρχει.
Η συνύπαρξη αυτών των δύο πραγματικοτήτων μπορεί να προκαλεί μια διαρκή ψυχική ένταση. Η ελπίδα παραμένει ζωντανή, αλλά κάθε αποτυχημένη προσπάθεια ανανεώνει και την απογοήτευση.
Δεν είναι «στο μυαλό σας»
Η απουσία μιας ιατρικής εξήγησης δεν σημαίνει ότι το πρόβλημα είναι λιγότερο πραγματικό. Αντίθετα, πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι, χωρίς μια ξεκάθαρη αιτία, καταλήγουν να αμφισβητούν τον εαυτό τους ή να αναζητούν διαρκώς τι θα μπορούσαν να είχαν κάνει διαφορετικά.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η αναγνώριση αυτής της ψυχολογικής επιβάρυνσης είναι σημαντική. Δεν λύνει την αβεβαιότητα, μπορεί όμως να βοηθήσει τα ζευγάρια να κατανοήσουν γιατί η εμπειρία της ανεξήγητης υπογονιμότητας είναι τόσο απαιτητική συναισθηματικά.
Σε κάθε περίπτωση, η υποστήριξη των ζευγαριών δεν θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στις ιατρικές εξετάσεις και τις θεραπευτικές επιλογές, αλλά να περιλαμβάνει και τη φροντίδα της ψυχικής τους υγείας.