Για δεκαετίες, η παχυσαρκία αντιμετωπιζόταν με την υπεραπλουστευτική προσέγγιση του «φάτε λιγότερο, κινηθείτε περισσότερο». Μόνο που για πολλούς ανθρώπους αυτή η συμβουλή δεν ήταν αρκετή, όχι επειδή δεν προσπάθησαν, αλλά επειδή η βιολογία του σώματος είναι πολύ πιο σύνθετη από μια εξίσωση θερμίδων. Πλέον, η επιστημονική κοινότητα έχει αλλάξει γραμμή, καθώς η παχυσαρκία δεν αντιμετωπίζεται πια ως ζήτημα «χαρακτήρα», αλλά ως μια σύνθετη κατάσταση που σε πολλές περιπτώσεις φέρει τα χαρακτηριστικά χρόνιας νόσου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι καθημερινές συνήθειες δεν έχουν σημασία. Σημαίνει όμως ότι το βάρος δεν καθορίζεται μόνο από τις επιλογές μας, ούτε ότι μπορεί να ρυθμιστεί απλώς με περισσότερη αυτοπειθαρχία.
Γιατί δεν αρκεί ο ΔΜΣ
Μέχρι πρότινος, η παχυσαρκία οριζόταν με βάση τον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), μια τιμή που προκύπτει από τη μάζα και το ύψος ενός ατόμου. Παρότι υπολογίζει βάρος και ύψος, δεν δείχνει πόσο λίπος έχει κάποιος, πού βρίσκεται αυτό το λίπος ή αν επηρεάζει την υγεία του. Έτσι, μπορεί να κατατάξει ως παχύσαρκο έναν άνθρωπο με αυξημένη μυϊκή μάζα, ενώ την ίδια στιγμή να υποτιμήσει τον κίνδυνο σε κάποιον με χαμηλότερο ΔΜΣ αλλά αυξημένο σπλαχνικό λίπος.
Γι’αυτό και η διεθνής επιτροπή του Lancet Diabetes & Endocrinology πρότεινε έναν πιο ξεκάθαρο διαχωρισμό ανάμεσα στο αυξημένο σωματικό βάρος και την κλινική παχυσαρκία.
Δεν είναι μόνο το σώμα, είναι και ο εγκέφαλος
Ένα σημείο που συχνά λείπει από τη συζήτηση είναι ο ρόλος του εγκεφάλου. Η ρύθμιση της όρεξης, του κορεσμού και της ενεργειακής ισορροπίας δεν είναι απλώς θέμα «αυτοελέγχου». Ο εγκέφαλος συμμετέχει ενεργά, μέσω ορμονών και νευρικών σημάτων, στο πότε πεινάμε, πότε χορταίνουμε και πόση ενέργεια «καίει» το σώμα.
Έτσι στην περίπτωση της παχυσαρκίας, οι μηχανισμοί αυτοί δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Το σώμα μπορεί να «αντιστέκεται» στην απώλεια βάρους, αυξάνοντας την πείνα ή μειώνοντας την κατανάλωση ενέργειας. Γι’ αυτό και η απλή σύσταση «φάτε λιγότερο» δεν αρκεί για να εξηγήσει ή να αντιμετωπίσει την κατάσταση.
Τι σημαίνει «κλινική παχυσαρκία»
Σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση, η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο ΔΜΣ. Χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη το υπερβολικό σωματικό λίπος, σε συνδυασμό με το αν και πώς επηρεάζεται η υγεία. Αυτό μπορεί να εκδηλώνεται με δυσκολίες στην καθημερινότητα, δύσπνοια, πόνο σε γόνατα ή ισχία, αυξημένο σάκχαρο ή αρτηριακή πίεση, καθώς και άλλες επιπτώσεις που σχετίζονται με την παχυσαρκία.
Πιο απλά, το ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσο ζυγίζει κάποιος», αλλά «τι επίδραση έχει αυτό στο σώμα του».
Παχυσαρκία & το βάρος του στίγματος
Η αναγνώριση της παχυσαρκίας ως νόσου έχει και μια άλλη, βαθιά ανθρώπινη διάσταση. Πολλοί άνθρωποι με παχυσαρκία κουβαλούν χρόνια ντροπής, ενοχής και εσωτερικευμένου στίγματος. Όταν καταλαβαίνουν ότι η κατάστασή τους δεν είναι απλώς «δικό τους λάθος», αυτό δεν αφαιρεί την ευθύνη της φροντίδας της υγείας. Τους δίνει, όμως, χώρο να ζητήσουν βοήθεια χωρίς να φοβούνται την κριτική.
Αυτή η αλλαγή είναι καθοριστική και για τους γιατρούς. Όταν η παχυσαρκία αναγνωρίζεται ως νόσος, παύει να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα προσωπικής ευθύνης και ανοίγει ο δρόμος για πιο ουσιαστική, εξατομικευμένη φροντίδα.