Ο ξαφνικός θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη, σε ηλικία μόλις 54 ετών από ανακοπή σκόρπισε θλίψη και έφερε στο προσκήνιο μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία: την πλασμαφαίρεση.
Τι είναι και τι σχέση έχει με άλλες θεραπείες που αξιοποιούν το πλάσμα του αίματος, όπως το γνωστό PRP;
PRP: Τι είναι και πώς γίνεται;
Το αίμα μας αποτελείται από κύτταρα –όπως τα ερυθρά και τα λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια– αλλά και από ένα υγρό μέρος. Αυτό είναι το πλάσμα, το οποίο αποτελεί περισσότερο από το μισό του όγκου του αίματος και λειτουργεί κατά κάποιον τρόπο ως «μέσο μεταφοράς». Μέσα του κυκλοφορούν πρωτεΐνες, αντισώματα, ορμόνες, ηλεκτρολύτες, θρεπτικά συστατικά και πολλές ακόμη ουσίες που χρειάζεται ο οργανισμός.
Το πλάσμα μπορεί να αξιοποιηθεί στην ιατρική με διαφορετικούς τρόπους. Δύο από αυτούς είναι το PRP και η πλασμαφαίρεση. Παρά το κοινό τους στοιχείο, πρόκειται για δύο εντελώς διαφορετικές διαδικασίες.
Όσον αφορά την πρώτη, τα αρχικά PRP προέρχονται από τις λέξεις Platelet-Rich Plasma και σημαίνουν «πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια».
Η διαδικασία ξεκινά με τη λήψη μιας μικρής ποσότητας αίματος από τον ίδιο τον ασθενή. Το αίμα τοποθετείται σε ειδικό μηχάνημα ώστε να διαχωριστούν τα συστατικά του και να προκύψει ένα παρασκεύασμα πλάσματος με υψηλή συγκέντρωση αιμοπεταλίων.
Στη συνέχεια, το PRP εγχέεται στην περιοχή όπου πρόκειται να χρησιμοποιηθεί.
Γιατί όμως αιμοπετάλια; Εκτός από τον σημαντικό ρόλο που έχουν στην πήξη του αίματος, τα αιμοπετάλια περιέχουν αυξητικούς παράγοντες και άλλες ουσίες που συμμετέχουν στις φυσικές διαδικασίες επούλωσης και αποκατάστασης των ιστών.
Πού χρησιμοποιείται το PRP;
Το PRP έχει μελετηθεί ιδιαίτερα στην ορθοπαιδική και την αθλητιατρική. Χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, σε ορισμένες τενοντοπάθειες και άλλες μυοσκελετικές παθήσεις, ενώ μία από τις εφαρμογές που έχουν μελετηθεί περισσότερο είναι η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος.
Χρησιμοποιείται επίσης στη δερματολογία, μεταξύ άλλων για ορισμένες μορφές τριχόπτωσης, αλλά και στην αισθητική ιατρική.
Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή: το γεγονός ότι το PRP χρησιμοποιείται σε διαφορετικές περιπτώσεις δεν σημαίνει ότι έχει αποδειχθεί πως είναι εξίσου αποτελεσματικό σε όλες.
Ακόμη και για την πολυσυζητημένη εφαρμογή του στην οστεοαρθρίτιδα του γόνατος, τα επιστημονικά δεδομένα δεν δίνουν μια απόλυτη απάντηση.
Μετα-ανάλυση του 2025, η οποία εξέτασε 11 τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες με συνολικά 1.616 ασθενείς, διαπίστωσε μικρό όφελος στον πόνο έως και έξι μήνες μετά τη θεραπεία, αλλά όχι στους 12 μήνες. Οι ίδιοι οι ερευνητές σημείωσαν ότι η κλινική σημασία του οφέλους παραμένει «υπό συζήτηση».
Τι είναι η πλασμαφαίρεση;
Στην πλασμαφαίρεση το πλάσμα δεν προετοιμάζεται για να γίνει ένεση σε κάποιο σημείο του σώματος, όπως συμβαίνει με το PRP.
Στη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, το αίμα περνά μέσα από ειδικό μηχάνημα, το οποίο διαχωρίζει το πλάσμα από τα κύτταρα του αίματος. Το πλάσμα απομακρύνεται, ενώ τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος επιστρέφουν στον οργανισμό μαζί με κατάλληλο υγρό που αναπληρώνει αυτό που αφαιρέθηκε.
Ο λόγος που γίνεται αυτό είναι ότι σε ορισμένες ασθένειες, στο πλάσμα κυκλοφορούν ουσίες που συμβάλλουν στην ασθένεια, όπως συγκεκριμένα παθολογικά αντισώματα ή πρωτεΐνες. Με την απομάκρυνση του πλάσματος μπορούν να μειωθούν προσωρινά τα επίπεδα αυτών των ουσιών.
Πότε χρησιμοποιείται η πλασμαφαίρεση;
Η πλασμαφαίρεση είναι μια εξειδικευμένη ιατρική θεραπεία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ορισμένα σοβαρά αιματολογικά, νευρολογικά και αυτοάνοσα νοσήματα.
Δεν έχει, ωστόσο, τον ίδιο ρόλο σε κάθε πάθηση. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της American Society for Apheresis (ASFA) κατατάσσουν τις εφαρμογές της ανάλογα με τα επιστημονικά δεδομένα που υπάρχουν. Σε ορισμένες περιπτώσεις αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής, ενώ σε άλλες μπορεί να αποτελεί συμπληρωματική επιλογή ή να χρησιμοποιείται μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Πιθανοί κίνδυνοι
Όπως κάθε ιατρική πράξη, έτσι και οι θεραπείες αυτές μπορεί να έχουν κινδύνους και επιπλοκές, οι οποίες διαφέρουν ανάλογα με τη διαδικασία.
Στο PRP, επειδή το υλικό προέρχεται από το ίδιο το αίμα του ασθενούς, οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες θεωρούνται σχετικά σπάνιες. Μπορεί, ωστόσο, να εμφανιστούν πόνος, πρήξιμο ή ενόχληση στο σημείο της ένεσης, ενώ κάθε ένεση συνοδεύεται από μικρό κίνδυνο επιπλοκών, όπως λοίμωξη.
Η πλασμαφαίρεση είναι πιο σύνθετη διαδικασία. Μεταξύ των πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών είναι η πτώση της αρτηριακής πίεσης, οι διαταραχές σε ορισμένους ηλεκτρολύτες του αίματος και οι αντιδράσεις στα υγρά που χρησιμοποιούνται για την αναπλήρωση του πλάσματος. Υπάρχουν επίσης κίνδυνοι που σχετίζονται με την τοποθέτηση του φλεβικού καθετήρα που απαιτείται για τη διαδικασία, όπως αιμορραγία, λοίμωξη ή θρόμβωση.
Γι’ αυτό η πλασμαφαίρεση πρέπει να πραγματοποιείται αυστηρά όταν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη, από εξειδικευμένο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, σε κατάλληλα οργανωμένο και εξοπλισμένο περιβάλλον, με συνεχή παρακολούθηση του ασθενούς και δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης πιθανών επιπλοκών.