Όταν μιλάμε για την ατμοσφαιρική ρύπανση, συνήθως σκεφτόμαστε τους πνεύμονες, την καρδιά και γενικότερα την υγεία μας. Υπάρχει όμως ένας ακόμη «σιωπηλός» τρόπος με τον οποίο ο αέρας που αναπνέουμε μπορεί να επηρεάζει την καθημερινότητά μας: μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε και συνεργαζόμαστε.
Μια πρόσφατη μελέτη έρχεται να προσθέσει ένα ενδιαφέρον κομμάτι σε αυτό το παζλ. Οι ερευνητές ανέλυσαν περισσότερα από 15.000 παιχνίδια escape room στο Λονδίνο, αναζητώντας απάντηση σε ένα απλό ερώτημα: Μπορεί ο μολυσμένος αέρας να κάνει μια ομάδα λιγότερο αποτελεσματική; Η απάντηση φαίνεται να είναι ναι.
Όταν η ατμοσφαιρική ρύπανση γίνεται εμπόδιο στη συνεργασία
Τα escape rooms μπορεί να μοιάζουν με παιχνίδι, στην πραγματικότητα όμως αποτελούν ένα μικρό εργαστήριο ανθρώπινης συνεργασίας. Οι συμμετέχοντες πρέπει να παρατηρήσουν στοιχεία, να επικοινωνήσουν, να μοιράσουν ρόλους, να πάρουν αποφάσεις και να λύσουν προβλήματα, όλα αυτά μέσα σε περιορισμένο χρόνο. Σύμφωνα με τη μελέτη, τις ημέρες με περισσότερη ατμοσφαιρική ρύπανση οι ομάδες χρειάζονταν έως και 5% περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν τις δοκιμασίες τους. Η διαφορά αντιστοιχούσε περίπου σε τρία επιπλέον λεπτά. Μπορεί να ακούγονται λίγα. Σε μια πραγματική ομάδα εργασίας, όμως, ακόμα και λίγα λεπτά μπορούν να μετατραπούν σε χαμένες ώρες, καθυστερημένες αποφάσεις και μειωμένη παραγωγικότητα.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η επίδραση ήταν ακόμη πιο έντονη στις μεγαλύτερες ομάδες και σε εκείνες που συμμετείχαν σε εταιρικές δραστηριότητες team building. Με άλλα λόγια, η ρύπανση φάνηκε να επηρεάζει περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο οι ενήλικες συντονίζονται και συνεργάζονται.
Σε μια άλλη μελέτη, οι ερευνητές παρακολούθησαν επαγγελματίες σκακιστές σε διάφορα τουρνουά και διαπίστωσαν ότι η αύξηση των λεπτών αιωρούμενων σωματιδίων (PM2.5) στον εσωτερικό χώρο αύξανε την πιθανότητα ενός παίκτη να κάνει ένα σημαντικό λάθος. Μάλιστα, η επίδραση γινόταν ακόμη πιο έντονη όσο ο χρόνος στο ρολόι μειωνόταν. Πρόκειται για κορυφαίους αθλητές του πνεύματος, οι οποίοι έχουν εκπαιδευτεί για χρόνια ώστε να σκέφτονται με καθαρότητα και να λαμβάνουν σωστές αποφάσεις υπό πίεση. Κι όμως, ακόμη και εκείνοι δεν φαίνεται να είναι προστατευμένοι από τις επιπτώσεις της ρύπανσης.
Δεν είναι μόνο θέμα «καθαρού» αέρα
Οι ερευνητές παρατήρησαν επίσης κάτι που προκαλεί ανησυχία. Το μονοξείδιο του άνθρακα και το διοξείδιο του θείου συνδέθηκαν με χειρότερη απόδοση ακόμη και όταν οι συγκεντρώσεις τους ήταν κάτω από τα επίπεδα που θεωρούνται ασφαλή σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε μέρα που αισθανόμαστε λίγο κουρασμένοι φταίει η ποιότητα του αέρα. Δείχνει όμως ότι το περιβάλλον στο οποίο ζούμε και εργαζόμαστε μπορεί να παίζει μεγαλύτερο ρόλο στη νοητική μας απόδοση απ’ όσο αντιλαμβανόμαστε.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;
Ορισμένοι ρύποι μπορούν να επηρεάσουν την οξυγόνωση και τη λειτουργία του οργανισμού. Το μονοξείδιο του άνθρακα, για παράδειγμα, μειώνει την ικανότητα του αίματος να μεταφέρει οξυγόνο, κάτι που σε υψηλές συγκεντρώσεις είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο.
Υπάρχει όμως και ένας πιο έμμεσος μηχανισμός: «η διάθεση». Έρευνες έχουν συνδέσει την έκθεση στη ρύπανση με αλλαγές στη διάθεση και την ψυχολογική κατάσταση. Και όταν δεν αισθανόμαστε καλά, μπορεί να γινόμαστε λιγότερο συνεργάσιμοι, πιο επιφυλακτικοί ή λιγότερο πρόθυμοι να πάρουμε αποφάσεις. Σε μια ομάδα, αυτό μπορεί να δημιουργήσει ένα μικρό αλλά σημαντικό ντόμινο: λιγότερη επικοινωνία, πιο αργές αποφάσεις και δυσκολότερη επίλυση προβλημάτων.
Η ποιότητα του αέρα είναι και θέμα ευεξίας
Περνάμε μεγάλο μέρος της ημέρας σε εσωτερικούς χώρους, γραφεία, σπίτια, αίθουσες συσκέψεων κλπ. Εκεί, η ποιότητα του αέρα μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το πόσο άνετα αισθανόμαστε, αλλά και το πόσο καθαρά σκεφτόμαστε και πόσο αποτελεσματικά συνεργαζόμαστε. Γι’ αυτό ο καλός αερισμός δεν είναι απλώς μια λεπτομέρεια άνεσης. Είναι μέρος ενός πιο υγιεινού περιβάλλοντος.
Το άνοιγμα των παραθύρων όταν οι εξωτερικές συνθήκες το επιτρέπουν, ο σωστός εξαερισμός και η κατάλληλη χρήση συστημάτων φιλτραρίσματος μπορούν να συμβάλουν σε καλύτερη ποιότητα εσωτερικού αέρα. Δεν μπορούμε πάντα να ελέγξουμε τον αέρα έξω από το σπίτι ή το γραφείο μας. Μπορούμε όμως να δώσουμε μεγαλύτερη σημασία στον αέρα που αναπνέουμε μέσα σε αυτά.