Είναι η πολυγλωσσία το μυστικό της αντιγήρανσης; Όσο περισσότερες γλώσσες μιλάμε, τόσο μικρότερη φαίνεται να είναι η «ηλικία» του εγκεφάλου μας. Ερευνητές διαπίστωσαν διαφορές που φτάνουν ακόμη και τα 13 χρόνια στους ανθρώπους που μιλούν τέσσερις γλώσσες. Η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας δεν ανοίγει μόνο νέους δρόμους επικοινωνίας και γνώσης. Θα μπορούσε να αποτελεί, παράλληλα, μια μορφή «άσκησης» για τον εγκέφαλο, συμβάλλοντας στη διατήρηση της νεανικότερης λειτουργίας του καθώς περνούν τα χρόνια.
Αυτό είναι το ιδιαίτερα ενδιαφέρον συμπέρασμα νέας έρευνας που παρουσιάστηκε από την Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών Εταιρειών Νευροεπιστημών (FENS), σύμφωνα με την οποία η πολυγλωσσία συνδέεται με πιο αργή γήρανση του εγκεφάλου. Το εύρημα γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακό στους ανθρώπους που μιλούν τέσσερις γλώσσες: ο εγκέφαλός τους εκτιμήθηκε ότι εμφανίζει χαρακτηριστικά περίπου 13 χρόνια νεότερα σε σύγκριση με ανθρώπους που μιλούν μόνο μία γλώσσα.
Οι ερευνητές, ωστόσο, επισημαίνουν ότι τα αποτελέσματα δείχνουν συσχέτιση και όχι απόδειξη ότι η πολυγλωσσία από μόνη της προκαλεί βραδύτερη γήρανση του εγκεφάλου.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο καθώς μεγαλώνουμε
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελεί ένα εξαιρετικά σύνθετο δίκτυο δισεκατομμυρίων νευρικών κυττάρων, τα οποία επικοινωνούν διαρκώς μεταξύ τους. Με την πάροδο της ηλικίας, η λειτουργία και η συνδεσιμότητα αυτών των δικτύων μπορούν να μεταβάλλονται.
Οι αλλαγές αυτές συνδέονται, μεταξύ άλλων, με πιο αργή επεξεργασία πληροφοριών και δυσκολίες σε ορισμένες πτυχές της μνήμης και της σκέψης.
Η νέα έρευνα εξετάζει κατά πόσο η πολυγλωσσική εμπειρία μπορεί να λειτουργεί ως ένας παράγοντας που ενισχύει τη λεγόμενη γνωστική ανθεκτικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να διατηρεί τη λειτουργικότητά του παρά τις αλλαγές που συνοδεύουν τη γήρανση.
Το «ρολόι» που μετρά την ηλικία του εγκεφάλου
Για να διερευνήσουν τη σχέση αυτή, οι ερευνητές επικεντρώθηκαν σε κατοίκους της Χώρας των Βάσκων στην Ισπανία, μια περιοχή όπου η πολυγλωσσία είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη.
Στην έρευνα συμμετείχαν άνθρωποι που μιλούσαν από μία έως τέσσερις γλώσσες, μεταξύ των οποίων ισπανικά, βασκικά, γαλλικά και αγγλικά.
Αρχικά, οι επιστήμονες μελέτησαν 728 συμμετέχοντες και δημιούργησαν ένα μοντέλο που λειτουργεί ως ένα είδος «ρολογιού γήρανσης του εγκεφάλου».
Έξι, επτά και έως 13 χρόνια διαφορά
Τα αποτελέσματα παρουσίασαν ένα σαφές μοτίβο.
Οι άνθρωποι που μιλούσαν δύο γλώσσες εμφάνιζαν, κατά μέσο όρο, εγκέφαλο που φαινόταν περίπου έξι χρόνια νεότερος σε σχέση με τους μονόγλωσσους συμμετέχοντες.
Για όσους μιλούσαν τρεις γλώσσες, η διαφορά έφτανε περίπου τα επτά χρόνια.
Στους ανθρώπους που μιλούσαν τέσσερις γλώσσες, η εκτιμώμενη διαφορά έφτανε περίπου τα 13 χρόνια.
Η εικόνα αυτή ενισχύει την υπόθεση ότι η γλωσσική εμπειρία μπορεί να σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται στη διαδικασία της γήρανσης.
Ωστόσο, η αριθμητική αυτή διαφορά δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος που μιλά τέσσερις γλώσσες έχει κυριολεκτικά εγκέφαλο 13 χρόνια «νεότερο». Πρόκειται για εκτίμηση της εγκεφαλικής ηλικίας από ένα ερευνητικό μοντέλο και όχι για πραγματική μεταβολή της χρονολογικής ηλικίας του εγκεφάλου.
Η πολυγλωσσία δεν «μετριέται» μόνο με αριθμούς
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης είναι ότι η σχέση δεν φαίνεται να εξαρτάται αποκλειστικά από το πόσες γλώσσες γνωρίζει κάποιος.
Σημασία φαίνεται να έχει και το πόσο καλά τις γνωρίζει, αλλά και για πόσο μεγάλο χρονικό διάστημα έχει χρησιμοποιήσει τη γλωσσική του ικανότητα.
Η μεγαλύτερη γλωσσική επάρκεια συνδέθηκε με πιο αργή εγκεφαλική γήρανση. Παρόμοια σχέση παρατηρήθηκε σε ανθρώπους που είχαν αρχίσει να μαθαίνουν μια δεύτερη γλώσσα σε μικρότερη ηλικία.
Η συνεχής εναλλαγή μεταξύ διαφορετικών γλωσσικών συστημάτων απαιτεί από τον εγκέφαλο να επιλέγει, να οργανώνει και να διαχειρίζεται διαφορετικές πληροφορίες.
Αυτός ο διαρκής νοητικός συντονισμός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους οι ερευνητές εξετάζουν την πολυγλωσσία ως πιθανό παράγοντα γνωστικής ανθεκτικότητας.
Αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν από μελλοντικές μελέτες, η πολυγλωσσία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα ακόμη κομμάτι του παζλ στην κατανόηση της γνωστικής ανθεκτικότητας.