Πολλοί άνθρωποι περνούν μήνες ή και χρόνια της ζωής τους σε κατάσταση επιβίωσης (survival mode) χωρίς καν να το συνειδητοποιούν. Το παράδοξο είναι ότι η περίοδος αυτή μπορεί να συνοδεύεται από τις μεγαλύτερες επαγγελματικές ή προσωπικές τους επιτυχίες.
Ο όρος «κατάσταση επιβίωσης» δεν αποτελεί επίσημη ψυχιατρική διάγνωση. Είναι μια περιγραφή της κατάστασης όπου ο εγκέφαλος και το σώμα παραμένουν σε διαρκή ετοιμότητα (alert) λόγω παρατεταμένου στρες. Από την εξωτερική πλευρά, το άτομο δείχνει εξαιρετικά ικανό, παραγωγικό και αποτελεσματικό. Εσωτερικά όμως, η εικόνα είναι τελείως διαφορετική.
Το στρες είναι μια φυσιολογική βιολογική και συναισθηματική απόκριση σε προκλήσεις. Όταν βρισκόμαστε υπό πίεση, το σώμα εκκρίνει ορμόνες (όπως η κορτιζόλη και η αδρεναλίνη) που αυξάνουν τους καρδιακούς παλμούς, την αναπνοή και την αρτηριακή πίεση, προετοιμάζοντάς μας για δράση.
Τι συμβαίνει στο σώμα μας όταν είμαστε σε survival mode
Όταν ο οργανισμός μπαίνει σε κατάσταση επιβίωσης (survival mode), το νευρικό σύστημα αντιλαμβάνεται μια διαρκή απειλή (πραγματική ή συναισθηματική) και ενεργοποιεί μόνιμα τον μηχανισμό «πάλης, φυγής ή παγώματος» (fight, flight, or freeze). Αυτό σημαίνει ότι η ενέργεια διοχετεύεται αποκλειστικά στα ζωτικά όργανα για την αντιμετώπιση του «κινδύνου», αφήνοντας άλλες λειτουργίες σε δεύτερη μοίρα.
Χρόνια κόπωση και εξάντληση
Νιώθετε κουρασμένοι ακόμη και μετά από ώρες ύπνου, καθώς το σώμα σας καταναλώνει τεράστια ποσά ενέργειας για να παραμείνει σε ετοιμότητα.
Διαταραχές στο πεπτικό σύστημα
Σε κατάσταση επιβίωσης, η ροή του αίματος ανακατευθύνεται από το έντερο προς τους μύες. Αυτό ενδέχεται να προκαλεί φουσκώματα και αλλαγές στην όρεξη.
Προβλήματα ύπνου
Μπορεί να δυσκολεύεστε να κοιμηθείτε ή ξυπνάτε κατά τη διάρκεια της νύχτας, επειδή ο εγκέφαλος δεν «κατεβάζει ταχύτητα».
Μυική ένταση και πόνοι
Μπορεί να παρατηρήσετε σφίξιμο στο σαγόνι, στους ώμους ή στον αυχένα, καθώς μπορεί και να υποφέρετε από πονοκεφάλους.
Τα αποτυπώματα στην ψυχική υγεία
Το χαμογελό σας σβήνει
Όταν ο εγκέφαλος λειτουργεί με όρους επιβίωσης, δεν υπάρχει χώρος για ευελιξία, παιχνίδι ή χιούμορ. Η προσοχή είναι τόσο εστιασμένη στο «τι πρέπει να γίνει μετά», που οι πιο ανάλαφρες πτυχές της προσωπικότητας μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα. Αν παρατηρήσετε ότι κάτι που πήγαζε φυσικά από μέσα σας έχει χαθεί, ίσως το σύστημά σας είναι υπερφορτωμένο [1].
Πετυχαίνετε στόχους, αλλά δεν νιώθετε ικανοποίηση
Η ζωή μετατρέπεται σε μια συνεχή λίστα υποχρεώσεων (to-do list). Ολοκληρώνετε τη μία εργασία και πηγαίνετε αμέσως στην επόμενη, χωρίς να σταματάτε για να βιώσετε χαρά. Αυτό το συναισθηματικό μούδιασμα κάνει τη ζωή να φαίνεται επίπεδη ή αδιάφορη. Συχνά μάλιστα, οι άνθρωποι κατηγορούν τον εαυτό τους που δεν νιώθουν ευτυχισμένοι, αυξάνοντας την εσωτερική πίεση.
Νιώθετε ασυνήθιστη ανυπομονησία ή διαρκή εκνευρισμό
Μικρά, καθημερινά πράγματα —όπως μια ερώτηση, μια μικρή καθυστέρηση ή οι ανάγκες των άλλων— προκαλούν έντονη εσωτερική (ή εξωτερική) ενόχληση. Αυτό συμβαίνει γιατί το νευρικό σύστημα είναι ήδη «στο όριο».
Οποιαδήποτε νέα απαίτηση, όσο μικρή κι αν είναι, μοιάζει με το κερασάκι που θα ξεχειλίσει το ποτήρι.