Το οικογενειακό μας ιατρικό ιστορικό δεν είναι μια απλή καταγραφή ασθενειών του παρελθόντος. Είναι ένα εργαλείο που μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τις ανάγκες της υγείας μας και να πάρουμε πιο συνειδητές αποφάσεις για το μέλλον.
Η κληρονομικότητα παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση πολλών ασθενειών, όμως δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας. Ο τρόπος ζωής, η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα, το κάπνισμα, το περιβάλλον και η πρόσβαση στην προληπτική ιατρική φροντίδα επηρεάζουν επίσης τον κίνδυνο εμφάνισης πολλών παθήσεων.
Γι’ αυτό και η γνώση του οικογενειακού ιστορικού πρέπει να λειτουργεί ως αφετηρία για ουσιαστική πρόληψη και όχι ως αιτία φόβου. Σε συνεργασία με τον γιατρό μας, μπορούμε να αναγνωρίσουμε πιθανούς κινδύνους, να προσαρμόσουμε τις προληπτικές εξετάσεις και να υιοθετήσουμε συνήθειες που προστατεύουν την υγεία μας.
Πώς να δημιουργήσουμε το οικογενειακό μας ιατρικό ιστορικό
Η συγκέντρωση των απαραίτητων πληροφοριών μπορεί να φαίνεται περίπλοκη, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν πολλά μέλη στην οικογένεια ή όταν δεν γνωρίζουμε λεπτομέρειες για την υγεία παλαιότερων γενεών. Ωστόσο, η διαδικασία μπορεί να γίνει σταδιακά, ξεκινώντας από τα πιο κοντινά μας συγγενικά πρόσωπα.
1. Ξεκινάμε σχεδιάζοντας ένα γενεαλογικό δέντρο
Ξεκινάμε από τους βιολογικούς συγγενείς πρώτου βαθμού, δηλαδή τους γονείς και τα αδέλφια μας, και στη συνέχεια επεκτεινόμαστε στους παππούδες, τις γιαγιάδες, τους θείους, τις θείες, τα ανίψια και, όπου είναι εφικτό, σε άλλους συγγενείς.
Είναι σημαντικό να καταγράφουμε πληροφορίες και από τις δύο πλευρές της οικογένειας.
2. Καταγράφουμε τις ασθένειες και τις σημαντικές διαγνώσεις
Για κάθε συγγενή, σημειώνουμε τις γνωστές ασθένειες, τις σοβαρές παθήσεις, τυχόν χειρουργικές επεμβάσεις που σχετίζονται με αυτές και, εφόσον είναι γνωστή, την αιτία θανάτου.
Όπου υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες, καταγράφουμε την ακριβή διάγνωση, το είδος της νόσου και το στάδιό της, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις καρκίνου.
3. Συζητάμε με τα μέλη της οικογένειας
Μια συζήτηση με τους γονείς, τους παππούδες, τις γιαγιάδες ή άλλους συγγενείς μπορεί να αποκαλύψει σημαντικές πληροφορίες που δεν γνωρίζαμε.
Ρωτάμε σε ποια ηλικία εμφανίστηκε κάθε ασθένεια, αν υπήρξαν επαναλαμβανόμενες διαγνώσεις στην οικογένεια και αν έχει πραγματοποιηθεί ποτέ γενετικός έλεγχος.
4. Μοιραζόμαστε τις πληροφορίες με τον γιατρό μας
Αφού συγκεντρώσουμε τα στοιχεία, τα παρουσιάζουμε στον γιατρό μας, ο οποίος μπορεί να αξιολογήσει τη σημασία τους σε σχέση με την προσωπική μας υγεία.
Είναι χρήσιμο να ρωτήσουμε αν το οικογενειακό ιστορικό μας επηρεάζει την ηλικία έναρξης των προληπτικών εξετάσεων, τη συχνότητά τους ή την ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση.
Τι πληροφορίες αξίζει να καταγράψουμε;
- Ονοματεπώνυμο ή συγγενική σχέση
- Πλευρά της οικογένειας (μητρική ή πατρική)
- Ασθένεια ή σημαντική διάγνωση
- Ηλικία κατά τη διάγνωση
- Είδος και στάδιο καρκίνου, όπου εφαρμόζεται
- Γνωστές γενετικές μεταλλάξεις ή σύνδρομα
- Αιτία και ηλικία θανάτου, εφόσον υπάρχουν
Τι γίνεται αν δεν γνωρίζουμε το οικογενειακό μας ιστορικό;
Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι πρόσβαση σε πληροφορίες για τη βιολογική τους οικογένεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η υιοθεσία, η απουσία επικοινωνίας με συγγενείς, οι οικογενειακές συνθήκες ή η έλλειψη ιατρικών αρχείων μπορεί να δυσκολεύουν σημαντικά τη συλλογή στοιχείων.
Αυτό, ωστόσο, δεν πρέπει να αποτελεί λόγο ανησυχίας ή αναβολής της ιατρικής φροντίδας. Είναι σημαντικό να ενημερώσουμε τον γιατρό μας για όσα γνωρίζουμε, ακόμη κι αν οι πληροφορίες είναι περιορισμένες. Εκείνος μπορεί να καθορίσει το κατάλληλο πρόγραμμα προληπτικού ελέγχου με βάση την ηλικία μας, το προσωπικό ιατρικό ιστορικό και άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία μας.
Επιπλέον, δεν χρειάζεται να περιμένουμε να συγκεντρώσουμε ένα πλήρες οικογενειακό δέντρο για να ξεκινήσουμε την πρόληψη. Ακόμη και λίγες αξιόπιστες πληροφορίες μπορεί να είναι χρήσιμες.