Όταν μιλάμε για άγχος και κρίσεις πανικού, συχνά σκεφτόμαστε κυρίως τις σκέψεις: τον φόβο, την ανησυχία, την αίσθηση ότι κάτι κακό πρόκειται να συμβεί. Ο πανικός, όμως, δεν είναι μόνο μια εμπειρία του μυαλού. Μπορεί να γίνει αισθητός σε ολόκληρο το σώμα, προκαλώντας έντονες και μερικές φορές τρομακτικές σωματικές αισθήσεις.
Η καρδιά μπορεί να χτυπά πολύ γρήγορα, η αναπνοή να αλλάζει, το στομάχι να αναστατώνεται και οι μύες να σφίγγονται. Οι αισθήσεις αυτές μπορεί να είναι τόσο έντονες ώστε να δημιουργούν την εντύπωση ότι συμβαίνει κάτι σοβαρό.
Στην πραγματικότητα, αποτελούν συχνά μέρος της φυσιολογικής αντίδρασης του οργανισμού σε μια κατάσταση έντονου φόβου ή συναγερμού. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε σωματικό σύμπτωμα πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στον πανικό.
Τι συμβαίνει στο σώμα όταν εμφανίζεται πανικός;
Ο οργανισμός διαθέτει ένα πολύ ισχυρό σύστημα συναγερμού. Όταν ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται μια απειλή —ακόμη και όταν αυτή δεν είναι πραγματικά επικίνδυνη— μπορεί να ενεργοποιήσει μια σειρά από σωματικές αντιδράσεις.
Η καρδιά επιταχύνει, η αναπνοή αλλάζει, οι μύες προετοιμάζονται για δράση και η πέψη μπορεί προσωρινά να περάσει σε δεύτερη μοίρα.
Ουσιαστικά, το σώμα συμπεριφέρεται σαν να χρειάζεται να αντιμετωπίσει μια άμεση απειλή.
Αυτή η αντίδραση μπορεί να προκαλέσει τις λεγόμενες σωματικές εκδηλώσεις του πανικού. Επειδή ορισμένες από αυτές μοιάζουν με συμπτώματα άλλων παθήσεων, είναι εύκολο να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο ο φόβος.
Για παράδειγμα, οι έντονοι παλμοί μπορεί να ερμηνευτούν ως ένδειξη καρδιακού προβλήματος, ενώ η ζάλη μπορεί να δημιουργήσει τον φόβο ότι κάποιος θα λιποθυμήσει.
Στο κεφάλι: ζάλη, αποπροσανατολισμός και «θολούρα»
Η περιοχή του κεφαλιού μπορεί να επηρεαστεί με πολλούς τρόπους.
Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού ορισμένοι άνθρωποι αναφέρουν ζάλη, αίσθημα αστάθειας, πονοκέφαλο, θολή όραση ή δυσκολία συγκέντρωσης. Μπορεί επίσης να εμφανιστεί ένα αίσθημα αποπροσανατολισμού ή αποστασιοποίησης από το περιβάλλον.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι μύες της γνάθου σφίγγονται έντονα, ιδιαίτερα όταν το άτομο βρίσκεται σε κατάσταση μεγάλης έντασης.
Η ζάλη μπορεί να είναι ιδιαίτερα τρομακτική, επειδή συχνά οδηγεί σε μια δεύτερη σκέψη: «Κι αν λιποθυμήσω;». Ο φόβος αυτός μπορεί να αυξήσει ακόμη περισσότερο την ένταση και να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο.
Στο στήθος: η καρδιά χτυπά δυνατά
Ίσως οι πιο ανησυχητικές αισθήσεις του πανικού εμφανίζονται στην περιοχή του στήθους.
Οι ταχυκαρδίες και οι έντονοι παλμοί, το αίσθημα πίεσης ή σφιξίματος στο στήθος και άλλες δυσάρεστες αισθήσεις μπορούν να κάνουν έναν άνθρωπο να πιστέψει ότι παθαίνει καρδιακή προσβολή.
Στον πανικό, η επιτάχυνση των καρδιακών παλμών αποτελεί μέρος της αντίδρασης του οργανισμού στον συναγερμό. Η καρδιά αυξάνει τον ρυθμό της καθώς το σώμα προετοιμάζεται για δράση.
Επειδή όμως ο πόνος ή η πίεση στο στήθος μπορεί να έχουν και άλλες αιτίες, δεν είναι ασφαλές να θεωρείται κάθε τέτοιο σύμπτωμα κρίση πανικού χωρίς αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν είναι νέο, έντονο, επίμονο ή διαφορετικό από ό,τι έχει αισθανθεί κάποιος στο παρελθόν.
Στην αναπνοή: όταν ο αέρας δεν μοιάζει αρκετός
Ο πανικός μπορεί επίσης να επηρεάσει έντονα την αναπνοή.
Κάποιος μπορεί να αισθανθεί ότι δεν μπορεί να πάρει αρκετό αέρα, ότι αναπνέει πολύ γρήγορα ή ότι χρειάζεται να πάρει συνεχώς βαθιές αναπνοές.
Αυτό μπορεί να αυξήσει τον φόβο: η δυσκολία στην αναπνοή προκαλεί ανησυχία και η ανησυχία με τη σειρά της μπορεί να κάνει την αναπνοή ακόμη πιο γρήγορη και άβολη.
Η αλλαγή αυτή στην αναπνοή μπορεί να συμβάλει και σε αισθήματα ζάλης ή μυρμηγκιάσματος, ενισχύοντας την εντύπωση ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει.
Στο στομάχι και το έντερο: ο πανικός «χτυπά» και την πέψη
Το πεπτικό σύστημα είναι επίσης στενά συνδεδεμένο με το σύστημα του στρες.
Κατά τη διάρκεια έντονου άγχους ή πανικού μπορεί να εμφανιστούν ναυτία, πόνος ή ενόχληση στο στομάχι, αλλαγές στις κενώσεις, έντονη ανάγκη για τουαλέτα ή συμπτώματα παλινδρόμησης.
Δεν είναι τυχαίο ότι σε στιγμές μεγάλης αγωνίας πολλοί άνθρωποι αισθάνονται «κόμπο» στο στομάχι ή ξαφνική ανάγκη να πάνε στην τουαλέτα.
Ο εγκέφαλος και το πεπτικό σύστημα επικοινωνούν συνεχώς. Όταν το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού, αυτή η επικοινωνία μπορεί να γίνει ιδιαίτερα αισθητή.
Στα χέρια και τα πόδια: ένταση στους μυς
Ο πανικός μπορεί να επηρεάσει και το μυϊκό σύστημα.
Έντονη μυϊκή τάση, τρέμουλο, σπασμοί ή αισθήματα μυρμηγκιάσματος μπορούν να εμφανιστούν στα χέρια και στα πόδια. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να παρουσιαστεί ακόμη και έντονο σφίξιμο των μυών στα άκρα.
Όσο περισσότερο φοβάται κάποιος αυτές τις αισθήσεις, τόσο περισσότερο μπορεί να σφίγγει ασυναίσθητα το σώμα του, ενισχύοντας την αίσθηση έντασης.
Ο καθένας βιώνει τον πανικό διαφορετικά
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη «εικόνα» της κρίσης πανικού.
Ένα άτομο μπορεί να αισθάνεται κυρίως ταχυκαρδία και ζάλη. Ένα άλλο μπορεί να έχει κυρίως δύσπνοια ή στομαχικές ενοχλήσεις. Κάποιος άλλος μπορεί να βιώνει έντονη μυϊκή ένταση και τρέμουλο.
Ακόμη και στο ίδιο άτομο, τα συμπτώματα μπορεί να αλλάζουν από επεισόδιο σε επεισόδιο.
Η αναγνώριση του προσωπικού μοτίβου μπορεί να βοηθήσει. Όταν κάποιος γνωρίζει ποιες αισθήσεις εμφανίζονται συνήθως στον δικό του οργανισμό, μπορεί να τις αναγνωρίσει νωρίτερα και να μην τις ερμηνεύσει αυτόματα ως καταστροφή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούνται τα συμπτώματα. Σημαίνει ότι η γνώση μπορεί να μειώσει τον πρόσθετο φόβο που προκαλεί η ίδια η σωματική αίσθηση.
Πότε χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση;
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.
Οι κρίσεις πανικού μπορούν πράγματι να προκαλέσουν έντονα σωματικά συμπτώματα, όμως παρόμοια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν και σε ιατρικές καταστάσεις. Επομένως, δεν είναι σωστό να αποδίδεται αυτόματα κάθε πόνος στο στήθος, δύσπνοια, λιποθυμική τάση ή άλλο έντονο σύμπτωμα στο άγχος.
Ιδιαίτερα όταν ένα σύμπτωμα είναι πρωτοεμφανιζόμενο, σοβαρό, παρατεταμένο, επιδεινώνεται ή διαφέρει αισθητά από προηγούμενα επεισόδια, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.
Η κατανόηση μπορεί να μειώσει τον φόβο
Ο πανικός μπορεί να ξεκινήσει από μια σκέψη, έναν φόβο ή μια αίσθηση κινδύνου, αλλά πολύ γρήγορα μεταφέρεται στο σώμα.
Η καρδιά, η αναπνοή, οι μύες, το πεπτικό σύστημα και η ισορροπία μπορούν να συμμετάσχουν στην αντίδραση. Γι’ αυτό μια κρίση πανικού μπορεί να μοιάζει τόσο πραγματική και τόσο σωματικά έντονη.
Η κατανόηση αυτής της διαδικασίας μπορεί να βοηθήσει ένα άτομο να αναγνωρίζει καλύτερα όσα του συμβαίνουν και να αποφεύγει, όπου είναι δυνατόν, τον πρόσθετο φόβο που δημιουργεί η καταστροφική ερμηνεία των συμπτωμάτων.