Το placebo βασίζεται στην προσδοκία, στην ιδέα ότι ένα φάρμακο ή ένα συμπλήρωμα μπορεί να λειτουργήσει επειδή πιστεύουμε ότι λειτουργεί. Τι συμβαίνει όμως όταν γνωρίζουμε εξαρχής ότι ένα φάρμακο δεν περιέχει καμία δραστική ουσία; Μια νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο Università Cattolica του Μιλάνου έρχεται να αμφισβητήσει όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, ακόμη και ένα placebo ανοιχτής χορήγησης, δηλαδή ένα χάπι που οι συμμετέχοντες γνώριζαν ότι δεν περιείχε δραστικό συστατικό, φάνηκε να συνδέεται με βελτιώσεις στη μνήμη, τη σωματική απόδοση και τα επίπεδα στρες.
Στη μελέτη συμμετείχαν 90 υγιείς μεγαλύτεροι σε ηλικία ενήλικες, οι οποίοι χωρίστηκαν τυχαία σε τρεις ομάδες. Η πρώτη δεν έλαβε καμία παρέμβαση. Η δεύτερη πήρε χάπια placebo, πιστεύοντας ότι επρόκειτο για συμπλήρωμα που θα μπορούσε να βελτιώσει τη φυσική κατάσταση και την ευεξία. Η τρίτη έλαβε ακριβώς τα ίδια χάπια, αλλά ενημερώθηκε εξαρχής ότι επρόκειτο για placebo, με τη διευκρίνιση ότι ακόμη και έτσι ενδέχεται να ενεργοποιηθούν θετικές αντιδράσεις του οργανισμού.
Η παρέμβαση διήρκεσε τρεις εβδομάδες.
Placebo χωρίς… μυστικά και βελτίωση στη μνήμη
Πριν και μετά το τέλος της μελέτης, οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε τεστ μνήμης, προσοχής και σωματικής απόδοσης, ενώ αξιολογήθηκαν και παράγοντες όπως το στρες, η κόπωση, η υπνηλία και η ψυχολογική ευεξία.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, και οι δύο ομάδες που έλαβαν placebo παρουσίασαν βελτίωση σε γνωστικές και σωματικές επιδόσεις. Ωστόσο, οι μεγαλύτερες αλλαγές καταγράφηκαν στην ομάδα που γνώριζε ότι το χάπι ήταν placebo. Οι συμμετέχοντες εμφάνισαν καλύτερες επιδόσεις στη βραχυπρόθεσμη μνήμη, χαμηλότερα επίπεδα στρες και βελτίωση της σωματικής τους απόδοσης.
Πώς μπορεί να εξηγηθεί;
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ευρήματα υποδηλώνουν πως οι προσδοκίες, οι πεποιθήσεις και γενικότερα η αλληλεπίδραση μεταξύ εγκεφάλου και σώματος θα μπορούσαν να επηρεάσουν πραγματικές βιολογικές και ψυχολογικές λειτουργίες.
Πιο απλά, το placebo δεν φαίνεται να δρα επειδή «ξεγελά» τον οργανισμό. Αντίθετα, ακόμη και όταν κάποιος γνωρίζει ότι λαμβάνει ένα ανενεργό χάπι, η ίδια η διαδικασία της θεραπευτικής παρέμβασης ενδεχομένως να ενεργοποιήσει μηχανισμούς που σχετίζονται με την ευεξία και τη λειτουργία του οργανισμού.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα
Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα placebo δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις καθιερωμένες θεραπείες. Ωστόσο, θεωρούν ότι τα λεγόμενα placebo ανοιχτής χορήγησης (open-label placebo), δηλαδή τα placebo που χορηγούνται με σαφή ενημέρωση του ατόμου, θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια συμπληρωματική προσέγγιση για την υποστήριξη της υγιούς γήρανσης.
Το ενδιαφέρον, τελικά, δεν είναι ότι ένα placebo μπορεί να λειτουργήσει. Είναι ότι μπορεί να έχει αποτέλεσμα ακόμη κι όταν γνωρίζουμε πως είναι placebo. Το πώς ακριβώς συμβαίνει αυτό παραμένει υπό διερεύνηση, όμως ανοίγει ένα νέο πεδίο έρευνας για την υποστήριξη της υγείας καθώς μεγαλώνουμε.