Τα χρόνια εκπαίδευσης, μια απαιτητική επαγγελματική πορεία και τα χόμπι που κρατούν το μυαλό σε εγρήγορση μπορεί να αφήνουν το αποτύπωμά τους στη μνήμη μας. Νέα έρευνα από την Ιταλία συνέδεσε τη συστηματική πνευματική δραστηριότητα στη διάρκεια της ζωής με ακριβέστερες απαντήσεις σε ένα τεστ μνήμης κατά την τρίτη ηλικία.
Στο επίκεντρο βρέθηκε το «γνωστικό απόθεμα», η ικανότητα του εγκεφάλου να αξιοποιεί αποτελεσματικά τις νοητικές του δυνατότητες καθώς μεγαλώνουμε. Ενώ δεν μπορούμε να το μετρήσουμε, εκτιμάται μέσα από εμπειρίες όπως η εκπαίδευση, η πολυπλοκότητα της εργασίας και η ενασχόληση με δραστηριότητες που απαιτούν σκέψη και μάθηση.
Ένα τεστ μνήμης με πρόσωπα και συναισθήματα
Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Brain Sciences, συμμετείχαν 45 υγιείς ενήλικες ηλικίας 65 έως 84 ετών. Οι ερευνητές αξιολόγησαν το γνωστικό τους απόθεμα μέσω ερωτηματολογίου, λαμβάνοντας υπόψη την εκπαίδευση, την επαγγελματική εμπειρία και τα νοητικά απαιτητικά ενδιαφέροντα. Με ξεχωριστό ερωτηματολόγιο μέτρησαν και τη συναισθηματική τους νοημοσύνη, δηλαδή το πώς οι ίδιοι αναγνωρίζουν και να διαχειρίζονται τα συναισθήματα.
Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες συμμετείχαν σε ένα τεστ μνήμης εργασίας, που αξιολόγησε την ικανότητά τους να συγκρατούν προσωρινά μια πληροφορία και να τη χρησιμοποιούν. Συγκεκριμένα, παρατηρούσαν πρόσωπα με χαρούμενη, θυμωμένη ή ουδέτερη έκφραση και, ανάλογα με τη δοκιμασία, έπρεπε να εστιάσουν είτε στο συναίσθημα είτε στην ηλικία του προσώπου.
Η δυσκολία αυξανόταν σταδιακά. Στην ευκολότερη εκδοχή συνέκριναν κάθε εικόνα με εκείνη που είχε προηγηθεί, ενώ στη δυσκολότερη έπρεπε να θυμηθούν το πρόσωπο που είχαν δει δύο εικόνες νωρίτερα.
Το γνωστικό απόθεμα έφερε ακρίβεια στη μνήμη, όχι ταχύτητα
Όσοι είχαν υψηλότερο γνωστικό απόθεμα φάνηκαν να δίνουν περισσότερες σωστές απαντήσεις, ανεξάρτητα από τη δυσκολία της άσκησης, την έκφραση του προσώπου ή το στοιχείο στο οποίο έπρεπε να εστιάσουν. Δεν απαντούσαν, ωστόσο, γρηγορότερα. Το πλεονέκτημά τους αφορούσε την ακρίβεια και όχι την ταχύτητα επεξεργασίας.
Όπως ήταν αναμενόμενο, η πιο απαιτητική δοκιμασία δυσκόλεψε όλους τους συμμετέχοντες, αυξάνοντας τα λάθη και τον χρόνο απόκρισης. Τα χαρούμενα πρόσωπα οδήγησαν σε ταχύτερες και ακριβέστερες απαντήσεις σε σύγκριση με τα θυμωμένα, κυρίως όταν το συναίσθημα αποτελούσε μέρος της άσκησης.
Ο διαφορετικός ρόλος της συναισθηματικής νοημοσύνης στη μνήμη
Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν φάνηκε να συνδέεται με τις σωστές απαντήσεις. Επηρέασε μόνο την ταχύτητα αντίδρασης στα χαρούμενα πρόσωπα και μάλιστα με διαφορετικό τρόπο ανάλογα με την οδηγία.
Όταν οι συμμετέχοντες έπρεπε να αγνοήσουν το συναίσθημα και να κρίνουν την ηλικία, όσοι είχαν υψηλότερη συναισθηματική νοημοσύνη αντιδρούσαν γρηγορότερα στα χαρούμενα πρόσωπα. Όταν έπρεπε να αξιολογήσουν άμεσα το συναίσθημα, απαντούσαν πιο αργά. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ίσως αφιέρωναν περισσότερο χρόνο στην επεξεργασία της θετικής έκφρασης, χωρίς όμως να μπορούν να εξηγήσουν με βεβαιότητα τον μηχανισμό.
Τι κρατάμε
Το μικρό δείγμα, η απουσία νεότερης ομάδας σύγκρισης και η παρατηρητική φύση της έρευνας περιορίζουν τα συμπεράσματα. Η μελέτη κατέγραψε μια συσχέτιση σε συγκεκριμένη δοκιμασία για τη μνήμη εργασίας. Δεν εξετάστηκε τι μπορεί να συμβαίνει σε περιπτώσεις άνοιας ούτε μπορεί να δείξει αν η αύξηση της πνευματικής δραστηριότητας σε μεγαλύτερη ηλικία συνδέεται με βελτίωση της γνωστικής λειτουργίας.
Αναδεικνύει, πάντως, τη διαφορετική συμβολή δύο δεξιοτήτων που συχνά συνδέουμε με την υγιή γήρανση. Οι νοητικές προκλήσεις μιας ζωής σχετίστηκαν με μεγαλύτερη ακρίβεια της μνήμης, ενώ η συναισθηματική νοημοσύνη φάνηκε να επηρεάζει έναν πιο εξειδικευμένο μηχανισμό, τον χρόνο με τον οποίο επεξεργαζόμαστε ορισμένα συναισθηματικά ερεθίσματα.