Πολλοί άνθρωποι ανησυχούν ότι το συνεχές scrolling στα social media μειώνει τη συγκέντρωση. Όμως μια νέα επιστημονική έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο Journal of Experimental Social Psychology, αναφέρει κάτι πιο απρόσμενο: το να προσπερνάς περιεχόμενο χωρίς να το διαβάζεις μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να είναι σημάδι πιο αποτελεσματικής σκέψης και όχι απόσπασης προσοχής.
Σύμφωνα με τα επιστημονικά ευρήματα, άτομα με ισχυρότερη νοητική συγκέντρωση και μνήμη εργασίας τείνουν να αλληλεπιδρούν λιγότερο με τις ίδιες τις αναρτήσεις, όταν έχουν ήδη συνδεθεί με τον δημιουργό, δηλαδή το άτομο που τις δημοσιεύει. Αντί να θυμούνται το περιεχόμενο, θυμούνται κάτι άλλο: τις κοινωνικές συνδέσεις πίσω από αυτό.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν κάνουμε scrolling;
Η έρευνα δείχνει ότι ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί πάντα όπως πιστεύουμε. Δεν προσπαθεί να αποθηκεύσει τα πάντα. Αντίθετα, επιλέγει τι αξίζει να κρατήσει και τι μπορεί να «βρει αργότερα». Αυτό ονομάζεται από τους επιστήμονες γνωστική εκφόρτωση (cognitive offloading). Δηλαδή, ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί εξωτερικά συστήματα (όπως τα social media) σαν «βιβλιοθήκη», αντί να αποθηκεύει κάθε πληροφορία εσωτερικά.
Με απλά λόγια: Αν ξέρεις ότι μπορείς να ξαναβρείς κάτι εύκολα, δεν χρειάζεται να το θυμάσαι λεπτομερώς.
Επιπλέον, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όταν οι χρήστες συνδέονται με κάποιον σε μια πλατφόρμα, αλλάζει ο τρόπος που δίνουν προσοχή. Αντί να διαβάζουν κάθε ανάρτηση, αρχίζουν να παρατηρούν:
- ποιος συνδέεται με ποιον
- ποιος ανήκει σε ποια ομάδα
- ποια είναι η «κοινωνική δομή» πίσω από το περιεχόμενο
Είναι σαν ο εγκέφαλος να αλλάζει λειτουργία: από «διάβασμα πληροφοριών» σε «χαρτογράφηση σχέσεων».
Σε πέντε διαφορετικά πειράματα, οι επιστήμονες ζήτησαν από συμμετέχοντες να αλληλεπιδράσουν με ψεύτικες σελίδες κοινωνικών δικτύων και προφίλ. Τα αποτελέσματα ήταν σταθερά: Όσοι είχαν υψηλότερη μνήμη εργασίας διάβαζαν λιγότερες αναρτήσεις, αλλά θυμούνταν καλύτερα ποιος ήταν συνδεδεμένος με ποιον και έκαναν περισσότερη «εξερεύνηση προφίλ» παρά περιεχόμενο.
Με άλλα λόγια, δεν ήταν λιγότερο προσεκτικοί. Ήταν προσεκτικοί σε κάτι διαφορετικό.
Η μνήμη εργασίας: ο «διαχειριστής» της προσοχής
Η μνήμη εργασίας δεν αφορά απλώς το να θυμάσαι πράγματα. Είναι η ικανότητα να:
- φιλτράρεις περισπασμούς
- διαχειρίζεσαι πολλαπλές πληροφορίες
- αποφασίζεις τι είναι σημαντικό τώρα και τι όχι
Όσοι έχουν πιο ανεπτυγμένη αυτή την ικανότητα φαίνεται να χρησιμοποιούν τα social media πιο στρατηγικά. Δεν «κολλάνε» στο περιεχόμενο. Αντίθετα, το αντιμετωπίζουν σαν κάτι που μπορούν να ανακτήσουν αργότερα.
Τεμπελιά ή στρατηγική; Η παρεξήγηση της προσοχής
Η πρώτη σκέψη είναι ότι το γρήγορο scroll δείχνει έλλειψη συγκέντρωσης. Όμως οι ερευνητές προτείνουν μια διαφορετική ερμηνεία: μπορεί να είναι ένδειξη αποτελεσματικής διαχείρισης πληροφορίας. Αντί να αποθηκεύει κάθε λεπτομέρεια, ο εγκέφαλος κρατά «δείκτες» — όπως το ποιος είπε τι — ώστε να μπορεί να επιστρέψει όταν χρειαστεί.
Είναι σαν να μην θυμάσαι κάθε άρθρο που διάβασες, αλλά να θυμάσαι πού θα το ξαναβρείς. Τι σημαίνει αυτό για την καθημερινή μας χρήση των social media;
Τα ευρήματα δεν λένε ότι τα social media είναι πάντα ωφέλιμα ή ότι η διάσπαση προσοχής δεν υπάρχει. Αντίθετα, δείχνουν ότι ο τρόπος που αλληλεπιδρούμε με την πληροφορία είναι πιο πολύπλοκος απ’ όσο νομίζουμε.