Επιστήμονες στην κλινική Mayo Clinic ανακάλυψαν έναν άγνωστο μέχρι σήμερα τρόπο με τον οποίο τα νεφρά εξοικονομούν νερό, αποκαλύπτοντας ένα κρυφό εφεδρικό σύστημα που λειτουργεί ανεξάρτητα από την ορμόνη που θεωρούνταν επί μακρόν υπεύθυνη για τη διαδικασία αυτή.
Η ανακάλυψη προέκυψε όταν ερευνητές, δοκιμάζοντας ένα παλιό φάρμακο που ονομάζεται προβενεσίδη (probenecid), περίμεναν ότι θα επιδείνωνε την πολυκυστική νεφρική νόσο (PKD), αλλά διαπίστωσαν ότι στην πραγματικότητα επιβράδυνε την ανάπτυξη των κύστεων.
Η μελέτη, με επικεφαλής τον νεφρολόγο της Mayo Clinic Fouad Chebib, M.D., δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Clinical Investigation.
Οι επιστήμονες πίστευαν για μεγάλο χρονικό διάστημα ότι η ικανότητα του σώματος να συμπυκνώνει τα ούρα και να αποφεύγει την αφυδάτωση εξαρτάται κυρίως από την ορμόνη βασοπρεσίνη. Η νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι τα νεφρά διαθέτουν επίσης μια άλλη οδό για τη ρύθμιση του νερού, η οποία λειτουργεί ανεξάρτητα από τη βασοπρεσίνη.
Η ανακάλυψη αυτή διευρύνει την κατανόηση των ερευνητών για τη λειτουργία των νεφρών και μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική για τα άτομα με πολυκυστική νεφρική νόσο, μια γενετική διαταραχή που προκαλεί την ανάπτυξη κύστεων γεμάτων με υγρό στα νεφρά. Με την πάροδο του χρόνου, αυτές οι κύστεις μπορούν να βλάψουν τη νεφρική λειτουργία και τελικά να οδηγήσουν σε νεφρική ανεπάρκεια.
Απροσδόκητα αποτελέσματα από ένα φάρμακο δεκαετιών
Η ομάδα του Dr. Chebib χρησιμοποιεί εργαστηριακά μοντέλα κυττάρων για να μελετήσει πώς αναπτύσσονται οι νεφρικές κύστεις στην πολυκυστική νεφρική νόσο. Κατά τη διάρκεια μιας σειράς πειραμάτων, οι ερευνητές δοκίμασαν ενώσεις που περίμεναν ότι θα επιδείνωναν τη νόσο, αυξάνοντας την κυτταρική δραστηριότητα που συνδέεται με την ανάπτυξη των κύστεων.
Μία από αυτές τις ενώσεις ήταν η προβενεσίδη, ένα φάρμακο που εισήχθη αρχικά τη δεκαετία του 1940 για να βοηθήσει στη διατήρηση των σπάνιων τότε αποθεμάτων πενικιλίνης, μειώνοντας την ποσότητα του αντιβιοτικού που αποβαλλόταν στα ούρα. Αντί όμως να επιταχύνει την ανάπτυξη των κύστεων, η προβενεσίδη την επιβράδυνε.
Πώς το ουρικό οξύ βοηθά το νεφρό να εξοικονομεί νερό
Η ομάδα ερεύνησε στη συνέχεια γιατί το φάρμακο είχε αυτό το αποτέλεσμα. Η έρευνά τους έδειξε ότι η προβενεσίδη μεταβάλλει τον τρόπο με τον οποίο τα νεφρικά κύτταρα διαχειρίζονται το ουρικό οξύ (urate), ένα μόριο που συνδέεται συχνότερα με την ουρική αρθρίτιδα (ποδάγρα).
Μέσα στα νεφρικά κύτταρα, το ουρικό οξύ λειτουργεί ως μόριο σηματοδότησης. Πυροδοτεί μια σειρά κυτταρικών γεγονότων που μετακινούν τα κανάλια νερού στην επιφάνεια του κυττάρου, επιτρέποντας στα νεφρά να επαναρροφούν νερό και να συμπυκνώνουν τα ούρα. Αυτή η διαδικασία μπορεί να συμβεί χωρίς να βασίζεται στη βασοπρεσίνη, η οποία παραδοσιακά θεωρούνταν ο κύριος ρυθμιστής της συμπύκνωσης των ούρων.
Πιθανά οφέλη για τη θεραπεία της πολυκυστικής νεφρικής νόσου
Η ανακάλυψη θα μπορούσε να βοηθήσει στην αντιμετώπιση ενός από τα κύρια μειονεκτήματα της τρέχουσας θεραπείας για την πολυκυστική νεφρική νόσο.
Το μόνο εγκεκριμένο φάρμακο για την επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου είναι η τολβαπτάνη (tolvaptan). Το φάρμακο λειτουργεί μπλοκάροντας τη βασοπρεσίνη, γεγονός που βοηθά στη μείωση της ανάπτυξης των κύστεων. Ωστόσο, προκαλεί επίσης στους ασθενείς την παραγωγή πολύ μεγάλων ποσοτήτων ούρων, συχνά 6 έως 7 λίτρων την ημέρα. Για πολλούς ανθρώπους, αυτή η παρενέργεια είναι δύσκολο να διαχειριστεί και μπορεί να τους οδηγήσει στη διακοπή της θεραπείας.
Σε προκλινικές μελέτες και σε μια μικρή κλινική δοκιμή, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η προσθήκη προβενεσίδης μείωσε τόσο τον όγκο των ούρων όσο και τη νυχτερινή ούρηση, διατηρώντας παράλληλα την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.
Κατά μέσο όρο, οι ασθενείς παρουσίασαν μείωση περίπου 30% στον όγκο των ούρων μετά τη λήψη προβενεσίδης. Πολλοί από αυτούς που ξυπνούσαν πολλές φορές κάθε νύχτα για να ουρήσουν, άρχισαν να ξυπνούν μόνο μία φορά. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν επίσης βελτίωση στην ποιότητα ζωής τους.
Κοιτάζοντας πέρα από την προβενεσίδη
Αν και τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, οι ερευνητές δεν βλέπουν την ίδια την προβενεσίδη ως μακροπρόθεσμη λύση.
Το φάρμακο είναι αρκετών δεκαετιών, επηρεάζει πολλαπλά βιολογικά συστήματα και δεν είναι ευρέως διαθέσιμο σήμερα. Αντίθετα, η ομάδα ελπίζει να χρησιμοποιήσει όσα έμαθε από αυτό για να δημιουργήσει νέες θεραπείες που θα στοχεύουν ειδικά στη νεοανακαλυφθείσα αυτή βιολογική οδό.