Χιλιάδες κουνούπια που δεν τσιμπούν απελευθερώνονται στη Λισαβόνα. Γιατί; Πρόκειται για μια πειραματική προσέγγιση που αξιοποιεί τη φυσική διαδικασία της αναπαραγωγής, προκειμένου να περιορίσει το ασιατικό κουνούπι τίγρης, ένα είδος που έχει εξαπλωθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Στις 24 Σεπτεμβρίου 2026 προγραμματίστηκε η απελευθέρωση 30.000 στείρων αρσενικών κουνουπιών στην περιοχή Αλβαλάντε της πορτογαλικής πρωτεύουσας. Η δράση εντάσσεται σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα που εξετάζει κατά πόσο η συγκεκριμένη μέθοδος μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό του πληθυσμού του εντόμου.
Γιατί θέλουν οι ειδικοί να περιορίσουν το κουνούπι τίγρης;
Το ασιατικό κουνούπι τίγρης έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των επιστημόνων, καθώς μπορεί να μεταφέρει ιούς που προκαλούν ασθένειες, όπως ο δάγκειος πυρετός και ο τσικουνγκούνια.
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), το συγκεκριμένο είδος έχει εγκατασταθεί σε 16 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Ωστόσο, η παρουσία του κουνουπιού σε μια περιοχή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μεταδίδονται και οι συγκεκριμένοι ιοί.
Για να μεταδοθεί μια λοίμωξη, πρέπει το θηλυκό κουνούπι να έχει μολυνθεί από τον αντίστοιχο ιό και στη συνέχεια να τον μεταδώσει μέσω του τσιμπήματός του σε έναν άνθρωπο.
Επομένως, ο περιορισμός του πληθυσμού του κουνουπιού τίγρης αποτελεί ένα από τα μέτρα που μπορούν να συμβάλουν στην πρόληψη ασθενειών που μεταδίδονται από έντομα.
Γιατί απελευθερώνουν κουνούπια που δεν τσιμπούν;
Τα κουνούπια που χρησιμοποιούνται στο πρόγραμμα ανήκουν στο είδος Aedes albopictus, γνωστό και ως ασιατικό κουνούπι τίγρης.
Πρόκειται αποκλειστικά για αρσενικά κουνούπια, τα οποία δεν τσιμπούν ανθρώπους και δεν τρέφονται με αίμα. Σε αντίθεση με τα θηλυκά, τα οποία χρειάζονται αίμα για την ανάπτυξη των αυγών τους, τα αρσενικά τρέφονται κυρίως με φυτικούς χυμούς και νέκταρ.
Επιπλέον, τα αρσενικά που απελευθερώνονται έχουν υποβληθεί σε διαδικασία στείρωσης, ώστε να μην μπορούν να δημιουργήσουν βιώσιμους απογόνους όταν ζευγαρώνουν με θηλυκά του φυσικού πληθυσμού.
Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες επιχειρούν να περιορίσουν την αναπαραγωγή του είδους, χωρίς να χρειάζεται να εξοντώσουν άμεσα τα ενήλικα κουνούπια.
Πώς λειτουργεί η μέθοδος;
Η μέθοδος βασίζεται στον ανταγωνισμό μεταξύ των στείρων αρσενικών που απελευθερώνονται και των αρσενικών κουνουπιών που ζουν ήδη στην περιοχή.
Όταν τα στείρα αρσενικά ζευγαρώνουν με θηλυκά, δεν προκύπτουν βιώσιμοι απόγονοι. Έτσι, μειώνεται ο αριθμός των νέων κουνουπιών που μπορούν να αναπτυχθούν και να αναπαραχθούν στις επόμενες γενιές.
Όσο μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των θηλυκών που ζευγαρώνουν με στείρα αρσενικά, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η επίδραση στην αναπαραγωγή του τοπικού πληθυσμού.
Ο επικεφαλής του προγράμματος, Afonso Moreira, γιατρός δημόσιας υγείας, εξήγησε στο πορτογαλικό πρακτορείο Lusa ότι τα απελευθερωμένα κουνούπια ανταγωνίζονται τα αρσενικά που βρίσκονται ήδη στο περιβάλλον.
Στην Πορτογαλία είχαν προηγηθεί και άλλες απελευθερώσεις, συνολικά 60.000 κουνουπιών, στο πλαίσιο της αξιολόγησης της συγκεκριμένης προσέγγισης.
Τι θα δείξει το πείραμα στη Λισαβόνα;
Σε αυτή την πρώτη φάση, οι ερευνητές ενδιαφέρονται κυρίως να διαπιστώσουν πόσο μακριά μπορούν να μετακινηθούν τα στείρα κουνούπια από τα σημεία απελευθέρωσης και πόσο χρόνο επιβιώνουν στο φυσικό περιβάλλον.
Τα στοιχεία αυτά θα βοηθήσουν να αξιολογηθεί αν η μέθοδος μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγαλύτερη κλίμακα και με ποιον τρόπο θα πρέπει να οργανωθούν ενδεχόμενες επόμενες παρεμβάσεις.
Εφόσον τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, προβλέπεται να ακολουθήσει νέα φάση έρευνας, κατά την οποία θα συγκριθούν περιοχές όπου εφαρμόζεται η μέθοδος με άλλες στις οποίες δεν πραγματοποιείται απελευθέρωση στείρων κουνουπιών.