Τι μας κάνει να συνεχίζουμε όταν ένας στόχος απαιτεί όλο και μεγαλύτερη προσπάθεια; Γιατί ορισμένες φορές επιμένουμε μέχρι τέλους, ενώ άλλες εγκαταλείπουμε πολύ νωρίτερα; Οι επιστήμονες δεν έχουν μία απλή απάντηση για το κίνητρο. Μια νέα μελέτη, όμως, στρέφει την προσοχή μας στην ορεξίνη, έναν χημικό αγγελιοφόρο του εγκεφάλου που φαίνεται να μας βοηθά να συνεχίσουμε όταν αναμένουμε μια ανταμοιβή.
Αν και βασίστηκε σε πειραματόζωα, η έρευνα προσφέρει μια ενδιαφέρουσα εικόνα για τους πιθανούς μηχανισμούς με τους οποίους ο εγκέφαλος θα μπορούσε να αξιολογεί αν ένας στόχος αξίζει την απαιτούμενη προσπάθεια.
Τι είναι η ορεξίνη;
Η ορεξίνη (orexin), γνωστή και ως υποκρετίνη, παράγεται από μια μικρή ομάδα νευρώνων στον υποθάλαμο, μια περιοχή του εγκεφάλου που συμμετέχει στη ρύθμιση βασικών λειτουργιών. Μέχρι πρότινος είχε συνδεθεί κυρίως με την εγρήγορση, την όρεξη και τη διαχείριση της ενέργειας. Προηγούμενα δεδομένα είχαν δείξει ότι σχετίζεται και με το κίνητρο, χωρίς όμως να είναι ξεκάθαρο πώς ακριβώς επηρεάζει την επιδίωξη ενός στόχου.
Για να το διερευνήσουν, επιστήμονες από το Nagoya University στην Ιαπωνία παρακολούθησαν και τροποποίησαν επιλεκτικά τη δραστηριότητα των νευρώνων που παράγουν ορεξίνη σε πειραματόζωα. Τα ευρήματά τους δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences.
Όταν η ανταμοιβή απαιτεί περισσότερη προσπάθεια
Στα πειράματα, τα πειραματόζωα έπρεπε να εκτελούν μια εργασία για να εξασφαλίσουν την τροφή τους. Όσο προχωρούσε η δοκιμασία, τόσο αυξανόταν η προσπάθεια που απαιτούνταν για την ίδια ανταμοιβή. Όταν οι ερευνητές ενεργοποίησαν τους νευρώνες της ορεξίνης, τα πειραματόζωα συνέχισαν να προσπαθούν για περισσότερο χρόνο. Όταν, αντίθετα, περιόρισαν τη λειτουργία τους, εγκατέλειψαν νωρίτερα.
Η παρακολούθηση αυτών των νευρώνων αποκάλυψε ένα ακόμη ενδιαφέρον μοτίβο. Η δραστηριότητά τους αυξανόταν πριν από την αναμενόμενη ανταμοιβή και μειωνόταν μετά την απόκτησή της. Όταν η τροφή δεν εμφανιζόταν παρότι αναμενόταν, παρέμενε αυξημένη. Μάλιστα, όσο περισσότερη προσπάθεια απαιτούσε η δοκιμασία, τόσο εντονότερη ήταν η δραστηριότητα.
Το νευροπεπτίδιο πίσω από το κίνητρο
Η ορεξίνη δεν φαίνεται να λειτουργεί σαν κουμπί που μπορούμε απλώς να πατήσουμε για να αποκτήσουμε περισσότερη θέληση. Όταν οι ερευνητές περιόρισαν τη δραστηριότητα των συγκεκριμένων νευρώνων τη στιγμή που αναμενόταν η ανταμοιβή, η κινητοποίηση των πειραματόζωων μειώθηκε. Η τεχνητή ενίσχυσή της, όμως, δεν αύξησε αντίστοιχα την προσπάθειά τους.
Το εύρημα υποδηλώνει ότι η ισορροπημένη δραστηριότητα αυτών των νευρώνων μπορεί να είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της προσπάθειας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι «περισσότερη ορεξίνη» ισοδυναμεί με περισσότερο κίνητρο. Ο εγκέφαλος φαίνεται να χρησιμοποιεί ένα πολύ πιο σύνθετο δίκτυο για να υπολογίσει την αξία της ανταμοιβής, τη δυσκολία και την ενέργεια που απαιτείται.