Η απώλεια βάρους απαιτεί προσπάθεια. Η διατήρησή της, όμως, μπορεί να αποδειχθεί εξίσου δύσκολη. Γιατί συχνά επιστρέφουν τα κιλά; Οι επιστήμονες αναζητούν απαντήσεις και μέσα στα λιποκύτταρα, εξετάζοντας αν διατηρούν το βιολογικό αποτύπωμα της παχυσαρκίας ακόμη και όταν το βάρος έχει μειωθεί.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Cell Reports, προσθέτει ακόμη ένα εύρημα στη συζήτηση. Σε πειραματόζωα, μια ορμόνη που ενισχύει την πείνα παρέμενε αυξημένη μετά την απώλεια βάρους. Το εύρημα υποδεικνύει έναν πιθανό μηχανισμό που ευνοεί την επανάκτηση των κιλών, χωρίς ακόμη να αποδεικνύει ότι το ίδιο συμβαίνει στους ανθρώπους.
Τι μπορεί να «θυμούνται» τα λιποκύτταρα και πώς σχετίζεται με τα κιλά;
Η ιδέα της κυτταρικής μνήμης είχε ήδη απασχολήσει τους ερευνητές. Παλαιότερη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature έδειξε ότι ορισμένες αλλαγές στη δραστηριότητα των γονιδίων του λιπώδους ιστού παρέμεναν μετά από σημαντική απώλεια βάρους, τόσο σε ανθρώπους όσο και σε πειραματόζωα.
Στα πειραματόζωα εντοπίστηκαν επίσης επίμονες επιγενετικές αλλαγές. Πρόκειται για τροποποιήσεις που επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα γονίδια, χωρίς να αλλάζουν τον ίδιο τον γενετικό κώδικα. Όταν τα πειραματόζωα επέστρεψαν σε μια διατροφή πλούσια σε λιπαρά, επανέκτησαν βάρος γρηγορότερα. Πιο απλά, η μείωση του βάρους δεν φάνηκε να «σβήνει» τις αλλαγές που είχαν προηγηθεί στα κύτταρά τους.
Όταν η ορμόνη της πείνας παραμένει αυξημένη
Η νεότερη έρευνα, από το Harrington Discovery Institute και το Πανεπιστήμιο Case Western Reserve, εστίασε στην ασπροσίνη, μια ορμόνη που παράγεται στον λιπώδη ιστό και ενισχύει την όρεξη. Οι ερευνητές εξέτασαν πώς επηρεάζεται η παραγωγή της από τον TGF-β1, έναν χημικό αγγελιοφόρο που σχετίζεται με τη φλεγμονή και εμφανίζεται αυξημένος σε περιπτώσεις παχυσαρκίας.
Διαπίστωσαν συγκεκριμένα ότι μπορούσε να «δώσει» στα λιποκύτταρα το σήμα να παράγουν περισσότερη ασπροσίνη. Το αξιοσημείωτο ήταν η διάρκεια αυτής της επίδρασης. Σε κυτταρικές καλλιέργειες, η παραγωγή της ορμόνης παρέμενε αυξημένη ακόμη και δύο εβδομάδες μετά την απομάκρυνση του αρχικού ερεθίσματος. Αντίστοιχη επιμονή παρατηρήθηκε και στα πειράματα με πειραματόζωα.
Τα κιλά μειώθηκαν, το σήμα της πείνας παρέμεινε
Σε πειραματόζωα που είχαν εμφανίσει παχυσαρκία, αφού ακολούθησαν μια διατροφή πλούσια σε λιπαρά, τα επίπεδα ασπροσίνης παρέμειναν υψηλά και μετά την απώλεια βάρους. Οι ερευνητές συνέδεσαν αυτή την παρατεταμένη αύξηση με μεγαλύτερη πρόσληψη τροφής και επανάκτηση βάρους.
Αυτό εννοούν οι ερευνητές όταν μιλούν για κυτταρική «μνήμη». Ορισμένες λειτουργίες των λιποκυττάρων εξακολουθούν να επηρεάζονται από την πρότερη κατάσταση του οργανισμού. Δεν πρόκειται για συνειδητή επιλογή, αλλά για βιολογικές μεταβολές που μπορεί να επιμένουν, ακόμη κι αν το αρχικό βάρος έχει μειωθεί.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα για εμάς
Το επόμενο ερώτημα είναι αν η ασπροσίνη παραμένει αυξημένη και σε ανθρώπους που έχουν χάσει βάρος, καθώς και πόσο επηρεάζει τη μετέπειτα πορεία τους. Χρειάζεται επίσης να διευκρινιστεί αν η παρέμβαση σε αυτόν τον μηχανισμό θα μπορούσε να βοηθήσει μακροπρόθεσμα.
Οι δύο έρευνες δεν δίνουν μια οριστική απάντηση στο γιατί επιστρέφουν τα κιλά. Βοηθούν, όμως, να κατανοήσουμε γιατί η διατήρηση της απώλειας βάρους μπορεί να είναι δύσκολη και γιατί η δυσκολία αυτή δεν περιγράφεται επαρκώς ως έλλειψη θέλησης. Πίσω της ενδέχεται να «κρύβονται» και αλλαγές που το σώμα διατηρεί για περισσότερο χρόνο απ’ όσο δείχνει η ζυγαριά.