Αντιλαμβανόμαστε τον καρκίνο ως μια νόσο που αφορά αποκλειστικά τα δικά μας κύτταρα. Κύτταρα που πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα, σχηματίζουν όγκους και επηρεάζουν τη λειτουργία των ιστών και των οργάνων. Ωστόσο, ο καρκίνος φαίνεται να είναι πιο σύνθετος απ’ όσο πιστεύαμε. Τα τελευταία χρόνια, οι επιστήμονες μελετούν όλο και περισσότερο το ενδεχόμενο ορισμένοι όγκοι να φιλοξενούν μικροοργανισμούς, βακτήρια, ιούς, μύκητες και άλλες μορφές μικροβιακής ζωής, πάνω, γύρω ή ακόμη και μέσα στα καρκινικά κύτταρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα μικρόβια προκαλούν καρκίνο ή ότι κάθε όγκος συνοδεύεται από το δικό του μικροβίωμα.
Μέχρι σήμερα, τα δεδομένα ήταν συχνά αντικρουόμενα, καθώς διαφορετικές μελέτες χρησιμοποιούσαν διαφορετικές μεθόδους και δεν ήταν πάντα εύκολο να ξεχωρίσει κανείς αν τα μικροβιακά ίχνη προέρχονταν πράγματι από τον όγκο ή από επιμόλυνση στο εργαστήριο. Η νέα μεγάλη μελέτη επιχειρεί να ξεκαθαρίσει το τοπίο, εφαρμόζοντας πιο αυστηρά κριτήρια ανάλυσης και δείχνοντας σε ποιες περιπτώσεις υπάρχουν πιο αξιόπιστες ενδείξεις μικροβιακής παρουσίας και σε ποιες τα προηγούμενα ευρήματα πιθανόν να σχετίζονταν με τεχνικούς περιορισμούς ή εξωτερικούς παράγοντες.
Τι έψαξαν οι ερευνητές
Η νέα ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα από το 100,000 Genomes Project της Genomics England, ένα από τα μεγαλύτερα σύνολα γενετικών δεδομένων στον κόσμο. Οι ερευνητές ανέλυσαν περισσότερα από 16.000 πλήρη γενετικά προφίλ όγκων από πάνω από 15.000 ασθενείς, καλύπτοντας 28 διαφορετικούς τύπους καρκίνου.
Στόχος τους ήταν να απαντήσουν σε ένα δύσκολο ερώτημα. Όταν ανιχνεύεται μικροβιακό DNA μέσα σε δείγματα όγκων, πρόκειται πράγματι για μικρόβια που βρίσκονται στον όγκο ή για ίχνη που μπήκαν στο δείγμα από το εργαστήριο, τον εξοπλισμό, τα αντιδραστήρια ή ακόμη και το δέρμα όσων χειρίστηκαν τα δείγματα; Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στην έρευνα του μικροβιώματος των όγκων. Τα δείγματα περιέχουν κυρίως ανθρώπινο DNA. Τα μικροβιακά ίχνη είναι συχνά πολύ μικρά και εύκολα συγχέονται με επιμόλυνση.
Τι βρήκαν
Οι ερευνητές ανέπτυξαν μια αυστηρή υπολογιστική μέθοδο για να αφαιρέσουν όσο γίνεται το ανθρώπινο γενετικό υλικό και να εξετάσουν προσεκτικά ό,τι έμενε. Παράλληλα, χρησιμοποίησαν φίλτρα για να ξεχωρίσουν τα πιο αξιόπιστα μικροβιακά σήματα από πιθανές επιμολύνσεις.
Στους περισσότερους τύπους καρκίνου, όπως σε όγκους του εγκεφάλου, του μαστού και των νεφρών, τα μικροβιακά σήματα δεν ξεχώριζαν ουσιαστικά. Πιο απλά, δεν υπήρχαν ισχυρές ενδείξεις ότι αυτοί οι όγκοι διαθέτουν ένα σαφές, διακριτό μικροβίωμα. Αντίθετα, οι πιο σαφείς ενδείξεις βρέθηκαν σε καρκίνους που αναπτύσσονται σε περιοχές που έρχονται φυσικά σε επαφή με μικροοργανισμούς, όπως στο στόμα, τον οισοφάγο, το στομάχι και το έντερο.
Καρκίνος & μικροβιακές κοινότητες
Στους όγκους της στοματοπεπτικής οδού, οι ερευνητές βρήκαν πιο συνεπή και πλούσια μικροβιακή παρουσία. Δεν επρόκειτο μόνο για βακτήρια. Σε ορισμένα δείγματα εντοπίστηκαν επίσης μύκητες, ιοί, μικροοργανισμοί που μοιάζουν με τα βακτήρια αλλά είναι γενετικά διαφορετικοί και, σε σπάνιες περιπτώσεις, το παράσιτο Trichomonas.
Η σύνθεση αυτών των μικροβιακών κοινοτήτων δεν ήταν ίδια παντού. Φαινόταν να διαφέρει ανάλογα με το σημείο του πεπτικού όπου βρισκόταν ο όγκος, τον τύπο του καρκίνου και ορισμένα γενετικά χαρακτηριστικά του. Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη αν υπάρχει βιολογική σχέση ή αν τα μικρόβια απλώς «συνοδεύουν» ορισμένους τύπους όγκων.
Το πιο σημαντικό είναι να ερμηνεύσουμε τα ευρήματα έχοντας κατά νου ότι η μελέτη καταγράφει συσχέτιση, χωρίς να τεκμηριώνει σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Αν οι μικροβιακές κοινότητες ορισμένων όγκων αποδειχθεί ότι επηρεάζουν την εξέλιξη της νόσου ή την ανταπόκριση στη θεραπεία, τότε στο μέλλον θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο νέων διαγνωστικών ή θεραπευτικών προσεγγίσεων κατά του καρκίνου.