Μια ένωση που παράγεται στο έντερο, όταν συγκεκριμένα βακτήρια διασπούν συστατικά τροφών όπως το ρόδι, τα μούρα και τα καρύδια, φαίνεται να ενεργοποιεί έναν μηχανισμό αποκατάστασης του εντερικού τοιχώματος.
Η ένωση ονομάζεται ουρολιθίνη Α και έχει ήδη μελετηθεί για τις πιθανές αντιφλεγμονώδεις και μεταβολικές της ιδιότητες. Τώρα, νέα μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Louisville, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications, εξετάζει λεπτομερώς τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να δρα στα κύτταρα που επενδύουν το εσωτερικό του εντέρου.
Αυτά τα ευρήματα θα μπορούσαν μελλοντικά να ανοίξουν τον δρόμο για την ανάπτυξη πιο στοχευμένων θεραπειών κατά των φλεγμονωδών νόσων του εντέρου.
Ο εντερικός φραγμός και ο ρόλος του
Στις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου, όπως η νόσος του Crohn και η ελκώδης κολίτιδα, η χρόνια φλεγμονή μπορεί να προκαλέσει βλάβες στην εσωτερική επιφάνεια του εντέρου.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, αυτή η επιφάνεια λειτουργεί ως επιλεκτικός φραγμός, που επιτρέπει την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών, ενώ περιορίζει τη διέλευση μικροβίων και άλλων δυνητικά επιβλαβών παραγόντων προς τους γύρω ιστούς. Όταν η λειτουργία της διαταράσσεται, η φλεγμονή μπορεί να ενισχυθεί και η αποκατάσταση του ιστού να γίνει δυσκολότερη.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ουρολιθίνη Α δρα πάνω σε έναν κυτταρικό «αισθητήρα» που ονομάζεται υποδοχέας αρυλικών υδρογονανθράκων (Aryl Hydrocarbon Receptor – AhR) ή AHR. Ο συγκεκριμένος υποδοχέας ανταποκρίνεται σε διαφορετικά σήματα από τη διατροφή, το περιβάλλον και το μικροβίωμα.
Ένας μηχανισμός φλεγμονής που μπορεί και να προστατεύει το έντερο
Ο AHR έχει συνδεθεί τόσο με δυσμενείς όσο και με προστατευτικές επιδράσεις. Η νέα μελέτη υποδηλώνει ότι η τελική έκβαση εξαρτάται από το είδος και την ένταση του ερεθίσματος, καθώς και από τα κύτταρα στα οποία ενεργοποιείται.
Στα επιθηλιακά κύτταρα που επενδύουν το έντερο, σε πειραματικά μοντέλα, η ουρολιθίνη Α φάνηκε να ενεργοποιεί τον AHR και στη συνέχεια ένα σύστημα άμυνας γνωστό ως φλεγμονόσωμα NLRP6. Παρότι τα φλεγμονοσώματα συνδέονται συχνά με την πρόκληση φλεγμονής, δεν έχουν πάντοτε καταστροφικό ρόλο.
Στις κατάλληλες συνθήκες, η ελεγχόμενη ενεργοποίηση του NLRP6 σε πειραματικά μοντέλα φάνηκε να ενισχύει την επιδιόρθωση του εντερικού τοιχώματος, την παραγωγή προστατευτικής βλέννας και την άμυνα ενάντια στα μικρόβια. Το εύρημα λοιπόν, δείχνει ότι το ζητούμενο ίσως να μην είναι η πλήρης καταστολή μιας φλεγμονώδους οδού, αλλά η ενεργοποίησή της με τον σωστό τρόπο και στα σωστά κύτταρα.
Τι εξέτασαν ακριβώς οι ερευνητές
Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε καλλιέργειες κυττάρων, εντερικά οργανοειδή (μικροσκοπικά μοντέλα ιστού που αναπτύσσονται στο εργαστήριο) και δείγματα εντερικού ιστού από ασθενείς με φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Στα ανθρώπινα δείγματα, η ουρολιθίνη Α φάνηκε να ενεργοποιεί την ίδια προστατευτική διαδρομή που παρατηρήθηκε στα υπόλοιπα πειραματικά μοντέλα.
Αυτό προσφέρει μια σημαντική ένδειξη ότι ο μηχανισμός μπορεί να λειτουργεί και στον άνθρωπο. Ωστόσο, το ζήτημα χρήζει περαιτέρω διερεύνησης για να επιβεβαιωθούν με ασφάλεια τα ευρήματα. Επιπλέον δεν παράγουν όλοι οι άνθρωποι την ίδια ποσότητα ουρολιθίνης Α μετά την κατανάλωση ροδιού, μούρων ή ξηρών καρπών. Η διαδικασία εξαρτάται από τη σύνθεση του μικροβιώματος, η οποία διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.