Μπαίνετε σε ένα δωμάτιο και ξεχνάτε τι θέλατε να κάνετε. Ψάχνετε τα κλειδιά σας, ενώ τα κρατάτε ήδη ή δυσκολεύεστε να παρακολουθήσετε μια συζήτηση ενώ παλιότερα θα το κάνατε με ευκολία. Πολλές γυναίκες μιλούν για τέτοιες στιγμές στην εγκυμοσύνη, ένα φαινόμενο που έχει γίνει γνωστό ως “pregnancy brain” ή “momnesia”.
Μέχρι σήμερα, δεν ήταν ξεκάθαρο αν πίσω από αυτό υπήρχε ένας συγκεκριμένος βιολογικός μηχανισμός. Τώρα, νέα μελέτη σε ζωικό μοντέλο που δημοσιεύθηκε στο Science Bulletin εντόπισε ένα νευρωνικό κύκλωμα το οποίο φαίνεται να επηρεάζεται από τα παρατεταμένα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, προκαλώντας προσωρινές και συγκεκριμένες αλλαγές στη μνήμη.
Ένα πείραμα για την εγκυμοσύνη
Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας βασίστηκε σε πειραματόζωα σε συνθήκες παρόμοιες με εκείνες της εγκυμοσύνης. Τα αυξημένα οιστρογόνα φάνηκαν να προκαλούν αναστρέψιμες δυσκολίες σε ορισμένες δοκιμασίες μνήμης, χωρίς να επηρεάσουν τη διάθεση, το ενδιαφέρον για εξερεύνηση ή τα κίνητρα. Αυτό υποδηλώνει ότι η επίδραση ήταν πιο στοχευμένη και δεν αντανακλούσε μια γενικευμένη αλλαγή στη συμπεριφορά.
Οι ερευνητές εστίασαν σε μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται πλάγιος υποθάλαμος. Εκεί υπάρχουν νευρώνες που λειτουργούν συνήθως σαν «φρένο», περιορίζοντας τη δραστηριότητα άλλων εγκεφαλικών κυττάρων. Όταν τα επίπεδα των οιστρογόνων παρέμεναν υψηλά, η ισορροπία αυτής της λειτουργίας άλλαζε και οι συγκεκριμένοι νευρώνες γίνονταν περισσότερο δραστήριοι.
Αυτά τα κύτταρα επικοινωνούν άμεσα με τον ιππόκαμπο, μία περιοχή που συμμετέχει καθοριστικά στη δημιουργία και την ανάκληση αναμνήσεων. Όταν οι επιστήμονες περιόρισαν πειραματικά τη λειτουργία της συγκεκριμένης σύνδεσης, οι δυσκολίες μνήμης στα πειραματόζωα υποχώρησαν. Όταν, αντίθετα, ενεργοποίησαν τεχνητά το ίδιο κύκλωμα, εμφανίστηκαν προβλήματα μνήμης ακόμη και χωρίς αυξημένα οιστρογόνα.
Τι έδειξε η μελέτη στις εγκύους
Για να εξετάσουν εάν υπάρχει αντίστοιχο μοτίβο στους ανθρώπους, οι ερευνητές αξιολόγησαν τη μνήμη γυναικών σε διαφορετικές φάσεις της εγκυμοσύνης. Στα τελευταία στάδια παρατηρήθηκαν δυσκολίες σε συγκεκριμένες δοκιμασίες μνήμης, οι οποίες συσχετίστηκαν με τα επίπεδα οιστρογόνων στο αίμα, ακόμη και όταν συνυπολογίστηκαν άλλοι παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη γνωστική λειτουργία.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την υπόθεση ότι η λεγόμενη “momnesia” έχει ορμονική βάση. Δεν αποδεικνύουν, ωστόσο, ότι στον ανθρώπινο εγκέφαλο ενεργοποιείται ακριβώς το ίδιο κύκλωμα που εντοπίστηκε στα πειραματόζωα. Για να επιβεβαιωθεί αυτό, θα χρειαστούν επιπλέον μελέτες.
Τα οιστρογόνα δεν επηρεάζουν πάντα με τον ίδιο τρόπο τη μνήμη
Η σχέση των οιστρογόνων με τη γνωστική λειτουργία είναι σύνθετη. Η επίδρασή τους φαίνεται ότι εξαρτάται τόσο από τα επίπεδά τους όσο και από την περιοχή του εγκεφάλου στην οποία δρουν. Η φυσιολογική, κυκλική μεταβολή των οιστρογόνων μπορεί να υποστηρίζει τη μνήμη, ενώ η παρατεταμένη έκθεση σε πολύ υψηλότερα επίπεδα, όπως συμβαίνει στην εγκυμοσύνη, ενδέχεται να ενεργοποιεί διαφορετικές νευρωνικές διαδρομές.
Το σημαντικό είναι ότι οι αλλαγές που καταγράφηκαν ήταν προσωρινές και αφορούσαν συγκεκριμένες λειτουργίες της μνήμης. Δεν υποδηλώνουν γενικότερη μείωση των νοητικών ικανοτήτων ούτε μόνιμη γνωστική εξασθένηση. Αντίθετα, προσφέρουν μια πρώτη βιολογική εξήγηση για μια εμπειρία για την οποία πολλές γυναίκες μιλούν εδώ και χρόνια.