
Γιατί μια διαφορά στο DNA συνδέεται με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης μιας ασθένειας; Η αναγνώριση αυτής της σύνδεσης είναι μόνο η αρχή. Για να καταλάβουν τι συμβαίνει, οι επιστήμονες χρειάζεται να εντοπίσουν ποιο γονίδιο επηρεάζεται, σε ποια κύτταρα και με ποιον τρόπο αλλάζει η λειτουργία τους.
Τρεις νέες μελέτες στο Nature έρχονται να συμπληρώσουν αυτά τα κενά. Ερευνητές από το Ινστιτούτο Garvan της Αυστραλίας, σε συνεργασία με άλλα ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια, εντόπισαν σχεδόν 1.500 γονίδια που ενδέχεται να συμβάλλουν σε διαφορετικές ασθένειες. Η ανάλυση κάλυψε 16 παθήσεις, μεταξύ των οποίων καρκίνοι, νοσήματα του ανοσοποιητικού και νευρολογικές διαταραχές.
Η διαφορά φαίνεται όταν κοιτάζουμε κάθε κύτταρο ξεχωριστά
Οι μελέτες αποτελούν μέρος του προγράμματος TenK10K, στόχος του οποίου είναι να χαρτογραφήσει γενετικές διαφορές και δραστηριότητα γονιδίων σε κύτταρα του ανοσοποιητικού από 10.000 ανθρώπους.
Σε αυτή την πρώτη φάση, η ομάδα ανέλυσε το DNA σχεδόν 2.000 Αυστραλών και μελέτησε εκατομμύρια ανοσοκύτταρά τους. Το σημαντικό ήταν ότι μπορούσε να διακρίνει τι συμβαίνει στους διαφορετικούς τύπους κυττάρων. Αυτό έχει σημασία επειδή μια γενετική διαφορά μπορεί να επηρεάζει έντονα έναν συγκεκριμένο τύπο κυττάρου, αλλά ελάχιστα κάποιον άλλο. Όταν εξετάζονται πολλά διαφορετικά κύτταρα μαζί, αυτή η επίδραση μπορεί να χαθεί μέσα στη συνολική εικόνα.
Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ποια γονίδια έχουμε
Η πρώτη μελέτη εξέτασε πώς συχνές και σπάνιες γενετικές παραλλαγές επηρεάζουν τη δραστηριότητα των γονιδίων. Πιο απλά, οι ερευνητές αναζήτησαν διαφορές στο DNA που κάνουν ένα γονίδιο να λειτουργεί περισσότερο ή λιγότερο σε συγκεκριμένα ανοσοκύτταρα.
Εντόπισαν σχεδόν 5.000 γονίδια των οποίων η δραστηριότητα επηρεάζεται από διαφορές στο DNA, κάτι που δεν είχε φανεί στην προηγούμενη μεγάλη μελέτη στο αίμα. Στη συνέχεια, εξέτασαν αν αυτές οι διαφορές είχαν συνδεθεί και με συγκεκριμένες ασθένειες. Έτσι, βρήκαν πιθανές εξηγήσεις για το πώς μια αλλαγή στο DNA μπορεί να επηρεάζει τη λειτουργία των κυττάρων και, τελικά, την πιθανότητα να εμφανιστεί μια ασθένεια.
Οι επαναλήψεις στο DNA έχουν κι αυτές ρόλο
Η δεύτερη μελέτη εστίασε σε τμήματα του DNA όπου η ίδια μικρή αλληλουχία επαναλαμβάνεται διαδοχικά. Ο αριθμός αυτών των επαναλήψεων μπορεί να διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και να επηρεάζει τη λειτουργία γονιδίων.
Μέχρι πρόσφατα, αυτές οι περιοχές ήταν δύσκολο να αναλυθούν με ακρίβεια. Αξιοποιώντας νεότερες μεθόδους, η ομάδα εντόπισε χιλιάδες παραλλαγές που συνδέονταν με αλλαγές στη γονιδιακή δραστηριότητα, προσθέτοντας στοιχεία που έλειπαν από προηγούμενες έρευνες.
Σημασία έχει και πόσο προσβάσιμο είναι το DNA
Η τρίτη μελέτη εστίασε στο πόσο εύκολα μπορεί το κύτταρο να «διαβάσει» τις οδηγίες του DNA. Το DNA είναι τυλιγμένο γύρω από πρωτεΐνες, άλλοτε πιο σφιχτά και άλλοτε πιο χαλαρά. Αυτή η οργάνωση επηρεάζει την πρόσβαση στις γενετικές οδηγίες και, επομένως, το ποια γονίδια μπορούν να ενεργοποιηθούν.
Εξετάζοντας πόσο εύκολα μπορεί το κύτταρο να «διαβάσει» το DNA, οι ερευνητές βρήκαν επιπλέον ενδείξεις για το πώς ορισμένες γενετικές διαφορές μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνιση ασθενειών. Αυτές οι ενδείξεις δεν είχαν φανεί όταν μελετούσαν μόνο ποια γονίδια ήταν περισσότερο ή λιγότερο ενεργά.
Πώς μας βοηθά η νέα γνώση
Τα ευρήματα ανοίγουν τον δρόμο για πιο στοχευμένες θεραπείες. Αν γνωρίζουμε ποιο γονίδιο επηρεάζεται και σε ποιο κύτταρο, μπορούμε να διερευνήσουμε πιο στοχευμένα πού θα μπορούσε να δράσει ένα φάρμακο.
Οι πιθανοί αυτοί μηχανισμοί χρειάζονται περαιτέρω έλεγχο πριν αξιοποιηθούν στην κλινική πράξη. Τα συνοπτικά αποτελέσματα, πάντως, είναι ήδη ελεύθερα διαθέσιμα στην επιστημονική κοινότητα. Η επόμενη φάση θα περιλάβει περισσότερους συμμετέχοντες με μεγαλύτερη γενετική ποικιλομορφία, ώστε η εικόνα να αντιπροσωπεύει καλύτερα διαφορετικούς πληθυσμούς.



