Ένα γραφείο με ριγέ δάπεδο, μια αίθουσα με έντονα γεωμετρικά μοτίβα στους τοίχους, φώτα LED που αρχικά δεν ενοχλούν αλλά λίγη ώρα αργότερα μάς κουράζουν. Δεν είναι λίγες οι φορές που ένας χώρος, όσο καλοσχεδιασμένος κι αν φαίνεται, αφήνει μια ανεπαίσθητη αίσθηση δυσφορίας ή πνευματικής κόπωσης, χωρίς να είναι εύκολο να εντοπίσουμε την αιτία. Φταίει η διακόσμηση ή είναι κάτι άλλο;
Για πολλούς, αυτή η ενόχληση δεν είναι θέμα γούστου. Σύμφωνα με νέα επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Vision, ορισμένα χαρακτηριστικά του σύγχρονου αστικού και εργασιακού περιβάλλοντος μπορεί να προκαλούν οπτική δυσφορία, ένα σύνολο συμπτωμάτων που περιλαμβάνει κόπωση στα μάτια, πονοκέφαλο, ναυτία, δυσκολία στην ανάγνωση ή αίσθηση υπερφόρτωσης.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, το ανθρώπινο οπτικό σύστημα φαίνεται να δυσκολεύεται με ορισμένα επαναλαμβανόμενα, έντονα ή τεχνητά μοτίβα που συναντάμε συχνά σε γραφεία, σχολεία, δημόσιους χώρους, κτίρια και μέσα μεταφοράς, κάτι που μπορεί να αυξάνει την οπτική επιβάρυνση και να οδηγεί σε δυσφορία.
Όταν η διακόσμηση γίνεται «θόρυβος» για τα μάτια
Ο εγκέφαλος έχει εξελιχθεί για να επεξεργάζεται εικόνες από το φυσικό περιβάλλον, τα δέντρα, το νερό, τον ουρανό, πέτρες, φύλλα και σκιές. Αυτές οι εικόνες έχουν πολυπλοκότητα, αλλά χωρίς έντονες αντιθέσεις ή αυστηρά επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Η πληροφορία τους κατανέμεται πιο ομοιόμορφα, με τρόπο που διευκολύνει την επεξεργασία της από το οπτικό μας σύστημα.
Αντίθετα, πολλοί σύγχρονοι χώροι είναι γεμάτοι από ρίγες, πλέγματα, έντονες αντιθέσεις, σειρές από φώτα, προσόψεις με επαναλαμβανόμενα παράθυρα, πυκνά μοτίβα ή επιφάνειες που αντανακλούν το φως. Όλα αυτά μπορεί να κάνουν την οπτική πληροφορία πιο απαιτητική για τον εγκέφαλο.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, όταν ο εγκέφαλος προσπαθεί να επεξεργαστεί τέτοιες εικόνες, καταπονείται περισσότερο. Αυτή η αυξημένη δραστηριότητα ίσως εξηγεί γιατί ορισμένοι άνθρωποι νιώθουν δυσφορία σε συγκεκριμένους χώρους, ακόμη κι αν δεν μπορούν να βρουν τι ακριβώς τους ενοχλεί.
Ποιοι είναι πιο ευάλωτοι;
Η οπτική δυσφορία μπορεί να εκδηλωθεί σε όλους, όμως δεν τους επηρεάζει το ίδιο. Οι πιο ευάλωτοι φαίνεται να είναι άνθρωποι με ημικρανίες, επιληψία, αυτισμό, ΔΕΠΥ, δυσλεξία ή άλλες νευρολογικές και νευροαναπτυξιακές ιδιαιτερότητες, σύμφωνα με τα ευρήματα.
Για κάποιον που έχει αυξημένη ευαισθησία στα οπτικά ερεθίσματα, ένας χώρος με έντονο φωτισμό, πολλές ρίγες ή πυκνά μοτίβα μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επιβαρυντικός. Μπορεί να δυσκολέψει τη συγκέντρωση, την ανάγνωση ή την παραμονή στον χώρο για πολλές ώρες.
Φωτισμός & διακόσμηση
Η ανασκόπηση περιλαμβάνει και τον φωτισμό. Πολλά φώτα LED δεν τρεμοπαίζουν με τρόπο που γίνεται άμεσα αντιληπτός, όμως μπορεί να παρουσιάζουν γρήγορες μεταβολές στην ένταση του φωτός. Αυτές οι μεταβολές μπορεί να γίνονται πιο ενοχλητικές με τις κινήσεις των ματιών ή όταν υπάρχουν πολλές φωτεινές πηγές στο οπτικό πεδίο.
Σε άτομα με ημικρανίες ή φωτοευαισθησία, τέτοιου είδους φωτισμός μπορεί να εντείνει τα συμπτώματα.
Για πιο φιλικούς χώρους
Όπως αναφέρουν οι ερευνητές, το ζητούμενο δεν είναι να αφαιρέσουμε τα μοτίβα ή τα χρώματα από την σύγχρονη διακόσμηση, αλλά να σχεδιάζονται οι χώροι με μεγαλύτερη προσοχή στην οπτική άνεση.
Σε γραφεία, σχολεία και δημόσιους χώρους, αυτό μπορεί να σημαίνει λιγότερες έντονες αντιθέσεις, αποφυγή μεγάλων επιφανειών με ρίγες ή πολύ πυκνά γεωμετρικά μοτίβα, καλύτερη ποιότητα φωτισμού και περιορισμό της οπτικής ακαταστασίας. Το φυσικό φως, οι πιο φυσικές γραμμές και σχήματα, τα φυτά και οι επιφάνειες που δεν αντανακλούν το φως διαμορφώνουν ένα περιβάλλον που ξεκουράζει το βλέμμα και διευκολύνει τη συγκέντρωση.
Μια λάμπα με πιο φυσικό φως, σωστή ρύθμιση της φωτεινότητας, πιο ήρεμο φόντο γύρω από την οθόνη, λιγότερα έντονα μοτίβα σε χώρους όπου χρειάζεται συγκέντρωση, μικρές αλλαγές μπορούν να βοηθήσουν.