Μια βόλτα νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα συνήθως μας ανησυχεί λιγότερο από την παραμονή στον ήλιο τις μεσημεριανές ώρες. Και δικαιολογημένα, αφού η υπεριώδης ακτινοβολία είναι κατά κανόνα χαμηλότερη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορούμε να αφήνουμε το δέρμα απροστάτευτο, ιδίως όταν η βόλτα εξελίσσεται σε πολύωρη έκθεση.
Μελέτη από το ερευνητικό ινστιτούτο QIMR Berghofer έδειξε ότι ακόμη και χαμηλές δόσεις υπεριώδους ακτινοβολίας μπορούν να προκαλέσουν μετρήσιμη βλάβη στο DNA των κυττάρων του δέρματος, χωρίς να εμφανιστεί κοκκίνισμα. Το εύρημα μας υπενθυμίζει ότι δεν αρκεί να κρίνουμε την έκθεση από το πόσο έντονος φαίνεται ο ήλιος. Σημασία έχει και η συνολική ακτινοβολία που δέχεται το δέρμα μας.
Δεν είναι μόνο η ένταση που επηρεάζει το δέρμα
Η συνολική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία εξαρτάται τόσο από την έντασή της όσο και από τη διάρκεια της παραμονής στον ήλιο. Όταν η ένταση είναι υψηλή, μια συγκεκριμένη ποσότητα ακτινοβολίας μπορεί να απορροφηθεί σε μικρό χρονικό διάστημα. Όταν είναι χαμηλότερη, χρειάζεται περισσότερος χρόνος για να συσσωρευτεί η ίδια ποσότητα.
Αυτή τη διαφορά εξέτασε η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Photochemistry and Photobiology, διερευνώντας πώς ο ρυθμός χορήγησης της υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) επηρεάζει την αντίδραση του δέρματος, ακόμη και όταν η συνολική ποσότητα της ενέργειας παραμένει η ίδια.
Τι έδειξε η μελέτη για το δέρμα
Στο πείραμα συμμετείχαν 58 άνθρωποι με ανοιχτόχρωμη έως σταρένια επιδερμίδα. Σε ελεγχόμενες συνθήκες, μικρές περιοχές στην πλάτη τους εκτέθηκαν σε ακτινοβολία που προσομοίωνε την ηλιακή, σε χαμηλότερη ή υψηλότερη ένταση, για τέσσερις διαδοχικές ημέρες. Οι ερευνητές εξέτασαν δείγματα δέρματος για αλλοιώσεις στο DNA και για ενδείξεις ότι τα κύτταρα είχαν ενεργοποιήσει την απόκρισή τους στη βλάβη.
Παρότι τα επίπεδα ακτινοβολίας δεν προκαλούσαν ορατό κοκκίνισμα, ανιχνεύθηκαν βλάβες. Όταν η συνολική έκθεση ήταν ίδια, η χαμηλότερη ένταση δεν περιόρισε ουσιαστικά τις συγκεκριμένες κυτταρικές αποκρίσεις που μετρήθηκαν. Η μεγαλύτερη έκθεση, αντίθετα, συνδέθηκε με εντονότερες αλλοιώσεις
Βλάβη στο DNA δεν σημαίνει διάγνωση καρκίνου
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική. Η μελέτη κατέγραψε πρώιμες αλλαγές στα κύτταρα, όχι εμφάνιση καρκίνου στους συμμετέχοντες. Επίσης, δεν υπολόγισε πόσο αυξάνεται ο κίνδυνος από μια συγκεκριμένη βόλτα ή από λίγα λεπτά στον ήλιο.
Η ανησυχία αφορά την επαναλαμβανόμενη έκθεση με το πέρασμα του χρόνου, η οποία μπορεί να συμβάλει στη συσσώρευση βλαβών και στην εμφάνιση μεταλλάξεων. Το ότι το δέρμα δεν κοκκίνισε, επομένως, δεν αρκεί για να συμπεράνουμε ότι έμεινε ανεπηρέαστο.
Παράλληλα, τα αποτελέσματα αφορούν συγκεκριμένους τύπους δέρματος και ελεγχόμενες συνθήκες. Δεν προσφέρουν ένα ενιαίο χρονικό όριο «ασφαλούς» έκθεσης για όλους.
Προστασία με οδηγό τον δείκτη UV
Ο δείκτης UV είναι πιο χρήσιμος οδηγός από την αίσθηση της ζέστης ή τη φωτεινότητα της ημέρας. Οι συστάσεις προβλέπουν ηλιοπροστασία όταν φτάνει το 3 ή περισσότερο, ενώ χρειάζεται προσοχή στην παρατεταμένη έκθεση ακόμη κι όταν οι τιμές είναι χαμηλότερες.
Στην πράξη, συνδυάζουμε διαλείμματα στη σκιά με ρούχα που καλύπτουν το δέρμα, καπέλο και γυαλιά με προστασία UV. Στα ακάλυπτα σημεία εφαρμόζουμε αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF τουλάχιστον 30 και το ανανεώνουμε τακτικά, ιδιαίτερα μετά από κολύμπι ή εφίδρωση.