
Η αίσθηση που έχουμε για το πόσο γρήγορα περνά ο χρόνος δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον εγκέφαλο. Ο μεταβολισμός, οι ορμόνες και η μνήμη εργασίας φαίνεται να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη διάρκεια των γεγονότων, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Psychophysiology.
Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι το σώμα συμμετέχει ενεργά στη λειτουργία του εσωτερικού μας ρολογιού, ενώ οι διαφορές στον τρόπο με τον οποίο συνεργάζονται τα βιολογικά συστήματα ενδέχεται να επηρεάζουν την αντίληψη του χρόνου.
Πώς λειτουργεί το εσωτερικό μας ρολόι
Παρότι τα λεπτά και τα δευτερόλεπτα κυλούν με σταθερό ρυθμό, η υποκειμενική εμπειρία του χρόνου διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Μερικές φορές ένα λεπτό μοιάζει ατελείωτο, ενώ άλλες περνά σχεδόν χωρίς να το αντιληφθούμε.
Οι επιστήμονες διακρίνουν δύο βασικές παραμέτρους στην αντίληψη της διάρκειας: την ταχύτητα του εσωτερικού ρολογιού και τη σταθερότητά του. Η πρώτη αφορά στο πόσο γρήγορα εκτιμά κάποιος ότι περνά ο χρόνος, ενώ η δεύτερη δείχνει πόσο συνεπείς είναι οι εκτιμήσεις του από τη μία προσπάθεια στην άλλη.
Παλαιότερες θεωρίες αντιμετώπιζαν τον εγκέφαλο ως ένα σχετικά αυτόνομο σύστημα χρονομέτρησης. Νεότερες προσεγγίσεις, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι η αντίληψη του χρόνου διαμορφώνεται από τη συνεργασία διαφορετικών εγκεφαλικών δικτύων, τα οποία παρακολουθούν διαρκώς και τις εσωτερικές καταστάσεις του σώματος, όπως τους καρδιακούς παλμούς, τη θερμοκρασία και τη σωματική κόπωση.
Τι ρόλο παίζουν ο μεταβολισμός και οι ορμόνες για το πώς αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο
Η ερευνητική ομάδαεξέτασε 95 ενήλικες, εκ των οποίων οι 59 ήταν υγιείς και οι 36 έπασχαν από γενετική μιτοχονδριακή νόσο, μια σπάνια κατάσταση που επηρεάζει την παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα.
Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να εκτιμήσουν χρονικά διαστήματα από 8 έως 55 δευτερόλεπτα, αλλά και να υποδείξουν πότε είχε περάσει ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα 10, 30 ή 60 δευτερολέπτων. Παράλληλα, οι επιστήμονες μέτρησαν τον μεταβολικό ρυθμό ηρεμίας, τα επίπεδα ορμονών και νευροδιαβιβαστών, ενώ αξιολόγησαν τη μνήμη εργασίας και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι υγιείς συμμετέχοντες με υψηλότερη ενεργειακή δαπάνη σε κατάσταση ηρεμίας παρουσίαζαν μεγαλύτερη σταθερότητα στις χρονικές εκτιμήσεις τους. Αντίθετα, τα υψηλότερα επίπεδα νοραδρεναλίνης, μιας ουσίας που συμμετέχει στη ρύθμιση της εγρήγορσης και της αντίδρασης στο στρες, συνδέθηκαν με μεγαλύτερη διακύμανση στην αντίληψη της διάρκειας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η μνήμη εργασίας, δηλαδή η ικανότητα να συγκρατούμε και να επεξεργαζόμαστε προσωρινά πληροφορίες. Στους υγιείς ενήλικες, οι καλύτερες επιδόσεις σε συγκεκριμένη δοκιμασία μνήμης συνδέθηκαν με ταχύτερο εσωτερικό ρολόι. Στους ασθενείς με μιτοχονδριακή νόσο, ωστόσο, παρατηρήθηκε η αντίθετη τάση.
Χρόνος: Ίδια αίσθηση, διαφορετικοί μηχανισμοί
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν ότι οι ασθενείς με μιτοχονδριακή νόσο δεν παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές από τους υγιείς συμμετέχοντες ως προς τη μέση ταχύτητα ή τη σταθερότητα της αντίληψης του χρόνου. Ωστόσο, οι βιολογικοί και γνωστικοί παράγοντες που συνδέονταν με αυτήν τη λειτουργία ήταν διαφορετικοί.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο εγκέφαλος ενδέχεται να επιστρατεύει εναλλακτικούς μηχανισμούς για να διατηρεί την αίσθηση του χρόνου, όταν η κυτταρική παραγωγή ενέργειας παρουσιάζει δυσλειτουργίες.
Οι ίδιοι επισημαίνουν ότι πρόκειται για διερευνητική μελέτη και ότι τα ευρήματα δεν αποδεικνύουν σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Απαιτούνται μεγαλύτερες έρευνες για να επιβεβαιωθούν οι συσχετίσεις και να αποσαφηνιστεί πώς ακριβώς ο μεταβολισμός επηρεάζει την αντίληψη του χρόνου.
Το βασικό συμπέρασμα, πάντως, είναι ότι το εσωτερικό μας ρολόι δεν βρίσκεται αποκλειστικά στο μυαλό μας: η λειτουργία του φαίνεται να συνδέεται στενά με την ενεργειακή κατάσταση του οργανισμού.



