Αν ρωτήσετε έναν φυσικό, θα σας πει ότι η διάρκεια ενός δευτερολέπτου αλλάζει ανάλογα με την ταχύτητα και τη βαρύτητα. Αν ρωτήσετε το ρολόι σας, θα σας πει ότι παραμένει το ίδιο. Τι συμβαίνει όμως αν ρωτήσετε τον εγκέφαλό σας; Η Θεωρία της Σχετικότητας κατέρριψε την ψευδαίσθηση ότι ο χρόνος κυλάει παντού το ίδιο. Τώρα, η νευροεπιστήμη δείχνει ότι η δική μας, εσωτερική αίσθηση του χρόνου ίσως είναι ακόμη πιο ελαστική.
Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό iScience, ο εγκέφαλός μας έχει την τάση να «τεντώνει» τα δευτερόλεπτα όταν προετοιμαζόμαστε για μια κίνηση. Καθώς εξασκούμαστε σε μια δράση, ένα σύντομο οπτικό ερέθισμα μπορεί να μας φανεί ότι διαρκεί έως και 25% περισσότερο. Στο πείραμα, όσο οι συμμετέχοντες εξασκούνταν και ξεκινούσαν πιο γρήγορα την κίνησή τους, τόσο περισσότερο υπερεκτιμούσαν τη διάρκεια ενός φωτεινού σήματος που έβλεπαν προηγουμένως. Η εξάσκηση, δηλαδή, συνοδευόταν από μεγαλύτερη απόκλιση στην εκτίμηση του χρόνου.
Η κίνηση και το φως
Στην έρευνα συμμετείχαν 40 δεξιόχειρες ενήλικες. Μπροστά τους υπήρχε μια οθόνη που έδειχνε έναν στόχο. Έπρεπε να σύρουν τον δείκτη του δεξιού τους χεριού πάνω σε μια επιφάνεια κάτω από την οθόνη, ώστε να φτάσουν στη θέση του στόχου. Για τους μισούς, ο στόχος βρισκόταν αριστερά ή δεξιά, οπότε κινούσαν το δάχτυλο προς τη μία ή την άλλη πλευρά. Για τους υπόλοιπους, βρισκόταν πιο κοντά ή πιο μακριά από το σώμα τους, οπότε κινούσαν το δάχτυλο προς το μέρος τους ή προς τα εμπρός.
Το χέρι τους βρισκόταν κάτω από την οθόνη και δεν μπορούσαν να το δουν. Ένας ήχος έδινε το σήμα για να ξεκινήσουν, ενώ μετά από κάθε προσπάθεια η οθόνη έδειχνε πού είχε καταλήξει το δάχτυλό τους. Παράλληλα, έπρεπε να παρατηρούν έναν κύκλο που άναβε για λίγο πριν από την κίνηση. Αφού ολοκλήρωναν την προσπάθεια, απαντούσαν αν το φως είχε διαρκέσει περισσότερο ή λιγότερο από τα 0,84 δευτερόλεπτα, μια διάρκεια με την οποία είχαν εξοικειωθεί προηγουμένως.
Ο χρόνος «αλλάζει» κατά την προετοιμασία;
Σε ορισμένες προσπάθειες, οι συμμετέχοντες γνώριζαν εκ των προτέρων πού θα εμφανιζόταν ο στόχος. Μπορούσαν, επομένως, να προετοιμάσουν την κίνησή τους όσο περίμεναν τον ήχο. Σε άλλες, μάθαιναν τη θέση του στόχου την ίδια στιγμή που άκουγαν το σήμα εκκίνησης. Υπήρχε επίσης μια συνθήκη στην οποία εκτιμούσαν μόνο τη διάρκεια του φωτός, χωρίς να κινηθούν.
Όταν γνώριζαν από πριν τον στόχο, το φως τούς φαινόταν, κατά μέσο όρο, ότι διαρκούσε περισσότερο από ό,τι στις άλλες δύο συνθήκες. Αυτό υποδηλώνει ότι ο σχεδιασμός μιας κίνησης πιθανόν αναδιαμορφώνει την εσωτερική μας αντίληψη για τη διάρκεια των πραγμάτων.
Όσο εξασκούνταν, η διαφορά μεγάλωνε
Με τις επαναλήψεις, οι συμμετέχοντες άρχισαν να κινούνται πιο σύντομα μετά τον ήχο. Ταυτόχρονα, έκριναν όλο και περισσότερο ότι τα φωτεινά σήματα διαρκούσαν περισσότερο. Μάλιστα, όσοι παρουσίαζαν μεγαλύτερη βελτίωση στον χρόνο έναρξης της κίνησης έτειναν να εμφανίζουν και μεγαλύτερη μεταβολή στην αντίληψη της διάρκειας. Η ακρίβεια με την οποία έφταναν στον στόχο δεν εξηγούσε αυτή τη συνολική αλλαγή.
Οι ερευνητές κατέγραψαν επίσης την ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου. Εντόπισαν συνδέσεις ανάμεσα στην εκτίμηση του χρόνου και σε δραστηριότητα σχετική με τον σχεδιασμό και την προετοιμασία της κίνησης. Οι συνδέσεις εμφανίζονταν τόσο κατά την παρατήρηση του φωτός όσο και αργότερα, όταν οι συμμετέχοντες διαμόρφωναν την απάντησή τους.
Ο χρόνος στην καθημερινότητα
Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη διάρκεια ενός γεγονότος μπορεί να συνδέεται και με αυτό που ετοιμαζόμαστε να κάνουμε. Η αντίληψη του χρόνου φαίνεται να επηρεάζεται από την προετοιμασία για δράση.
Παρόμοιοι μηχανισμοί θα μπορούσαν να έχουν ενδιαφέρον για δραστηριότητες όπως ο αθλητισμός ή η μουσική, χωρίς όμως αυτές να έχουν εξεταστεί στο συγκεκριμένο πείραμα. Επίσης, η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η ταχύτερη προετοιμασία προκαλεί την αλλαγή στην αίσθηση του χρόνου. Παράγοντες όπως το κίνητρο ή η προσδοκία επιτυχίας μπορεί επίσης να μας επηρεάζουν.