Όταν μιλάμε για τα πρώτα σημάδια της άνοιας, το μυαλό μας πηγαίνει συνήθως στη μνήμη: ένα όνομα που δεν θυμόμαστε, ένα αντικείμενο που δεν ξέρουμε πού αφήσαμε ή μια λέξη που δυσκολευόμαστε να βρούμε. Φαίνεται όμως ότι οι επιστήμονες στρέφουν πλέον την προσοχή τους και σε κάτι που ίσως δεν θα σκεφτόμασταν τόσο εύκολα: τη φωνή μας.
Μεγάλη μελέτη ερευνητών από το Drexel University College of Medicine στις ΗΠΑ, η οποία δημοσιεύθηκε στο Journal of Voice, υποδεικνύει ότι οι διαγνωσμένες διαταραχές της φωνής συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικής γνωστικής έκπτωσης.
Άνοια: Τι έδειξε η μελέτη για τη φωνή
Οι ερευνητές ανέλυσαν ηλεκτρονικά ιατρικά αρχεία εκατοντάδων χιλιάδων ασθενών, συγκρίνοντας ανθρώπους με διαγνωσμένες διαταραχές της φωνής με αντίστοιχους συμμετέχοντες χωρίς τέτοια προβλήματα.
Συνολικά, στις ομάδες με φωνητικές διαταραχές και στις ομάδες ελέγχου συμπεριλήφθηκαν 833.417 άτομα. Οι ερευνητές παρακολούθησαν εάν στη συνέχεια καταγραφόταν γνωστική έκπτωση, εξετάζοντας παράλληλα τη σχέση της με την απώλεια ακοής.
Συνολικά, οι διαταραχές της φωνής συνδέθηκαν με περίπου 29% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης γνωστικής έκπτωσης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η σύγκριση με την απώλεια ακοής, η οποία αποτελεί ήδη αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για την άνοια.
Ποιες αλλαγές στη φωνή εξετάστηκαν;
Η έρευνα αφορούσε ιατρικά διαγνωσμένες φωνητικές διαταραχές. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν αλλαγές στον τόνο και στην ένταση της φωνής, μειωμένη καθαρότητα, περιορισμένο φωνητικό εύρος, καθώς και πόνος κατά την ομιλία ή το τραγούδι.
Οι ειδικοί διερευνούν επίσης χαρακτηριστικά όπως μια πιο αδύναμη φωνή, ένας πιο επίπεδος ή μονότονος τόνος και μια φωνή που ακούγεται πιεσμένη ή «αέρινη» ως πιθανούς δείκτες νευρολογικών αλλαγών.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι μια αλλαγή στη φωνή αποτελεί από μόνη της ένδειξη άνοιας. Οι διαταραχές της φωνής μπορεί να έχουν πολλές και εντελώς διαφορετικές αιτίες.
Όταν δεν υπήρχε απώλεια ακοής
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα προέκυψε όταν οι επιστήμονες εξέτασαν ξεχωριστά τους ανθρώπους που παρουσίαζαν πρόβλημα στη φωνή αλλά όχι απώλεια ακοής.
Σε αυτή την ομάδα, ο κίνδυνος γνωστικής έκπτωσης ή άνοιας ήταν 58% υψηλότερος σε σύγκριση με άτομα χωρίς διαταραχή της φωνής.
Η απώλεια ακοής από μόνη της, από την άλλη πλευρά, συνδέθηκε με περίπου 27% υψηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Ο ισχυρότερος συσχετισμός παρατηρήθηκε όταν συνυπήρχαν και τα δύο προβλήματα. Τα άτομα που είχαν τόσο διαταραχή φωνής όσο και απώλεια ακοής παρουσίαζαν περίπου διπλάσιο κίνδυνο σε σχέση με την ομάδα ελέγχου.
Γιατί μπορεί η φωνή να συνδέεται με τον εγκέφαλο;
Μία πιθανή εξήγηση είναι νευρολογική. Η παραγωγή της φωνής απαιτεί πολύπλοκο συντονισμό του εγκεφάλου, των νεύρων και των μυών. Ορισμένες νευρολογικές παθήσεις είναι ήδη γνωστό ότι μπορούν να επηρεάσουν τη φωνή – χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η νόσος Πάρκινσον, στην οποία φωνητικές διαταραχές μπορεί να προηγούνται άλλων συμπτωμάτων.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη πιθανή εξήγηση.
Όταν η ομιλία γίνεται δύσκολη, ένας άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να μιλά λιγότερο, να αποφεύγει κοινωνικές δραστηριότητες και σταδιακά να απομονώνεται περισσότερο. Η μειωμένη κοινωνική και νοητική δραστηριότητα έχει με τη σειρά της συσχετιστεί με τη γνωστική έκπτωση.
Οι ερευνητές δεν μπορούν ακόμη να πουν ποιος από αυτούς τους μηχανισμούς –ή ποιος συνδυασμός τους– εξηγεί τη σχέση που παρατήρησαν.
Έρευνα για την άνοια: «Καμπανάκι», όχι διάγνωση
Πρόκειται για παρατηρητική έρευνα, επομένως τα αποτελέσματά της δείχνουν συσχέτιση και όχι σχέση αιτίου-αποτελέσματος. Δεν αποδεικνύεται, δηλαδή, ότι μια φωνητική διαταραχή προκαλεί γνωστική έκπτωση ούτε ότι ένας άνθρωπος που παρατηρεί αλλαγή στη φωνή του πρόκειται να εμφανίσει άνοια.
Επιπλέον, η μελέτη εξέτασε διαφορετικές φωνητικές διαταραχές ως σύνολο και ο πληθυσμός που αναλύθηκε δεν θεωρείται αντιπροσωπευτικός του γενικού πληθυσμού. Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι χρειάζονται νέες μελέτες για να διαπιστωθεί εάν συγκεκριμένοι τύποι φωνητικών διαταραχών συνδέονται περισσότερο με μελλοντική γνωστική έκπτωση.
Αυτό που προτείνουν, επομένως, δεν είναι να αντιμετωπίζουμε κάθε αλλαγή στη φωνή ως σύμπτωμα άνοιας. Μια επίμονη και ανεξήγητη αλλαγή, όμως, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν και άλλες ανησυχητικές αλλαγές, αξίζει να αξιολογείται από γιατρό.
Η φωνή μας, άλλωστε, είναι αποτέλεσμα μιας εξαιρετικά σύνθετης συνεργασίας εγκεφάλου, νεύρων και μυών. Και ίσως στο μέλλον να αποδειχθεί ότι μπορεί να μας «πει» περισσότερα για την υγεία του εγκεφάλου απ’ όσα πιστεύαμε μέχρι σήμερα.