Η άνοια μπορεί να ξεκινήσει πολύ πριν γίνει αντιληπτή. Ένα όνομα που μας διαφεύγει, ένα ραντεβού που ξεχάσαμε ή μια στιγμιαία δυσκολία να θυμηθούμε πού αφήσαμε τα κλειδιά μας συνήθως δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας. Όταν, όμως, τα κενά μνήμης γίνονται συχνότερα, επηρεάζουν την καθημερινότητα ή συνοδεύονται από δυσκολίες στην οργάνωση και στον προσανατολισμό, χρειάζονται διερεύνηση.
Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Neurology, αποκαλύπτει ότι οι πρώτες αλλαγές μπορεί να εμφανίζονται πολύ νωρίτερα και σε ένα πεδίο που δεν περιμέναμε, την επαγγελματική ζωή. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι άνθρωποι που αργότερα διαγνώστηκαν με άνοια πρώιμης έναρξης (δηλαδή πριν από την ηλικία των 65 ετών) παρουσίαζαν σταδιακή μείωση του εισοδήματός τους έως και 15 χρόνια νωρίτερα. Το πρώτο μετρήσιμο αποτύπωμα δεν καταγράφηκε σε κάποια ιατρική εξέταση, αλλά στα φορολογικά τους στοιχεία.
Τι έδειξε η μελέτη για την άνοια
Η άνοια πρώιμης έναρξης εμφανίζεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι περισσότεροι άνθρωποι εξακολουθούν να εργάζονται. Οι επιπτώσεις της μπορεί επομένως να εκφραστούν ως δυσκολία στην εργασία, μείωση των ωρών απασχόλησης ή πρόωρη αποχώρηση από την αγορά εργασίας. Στη μελέτη συμμετείχαν 793 άνθρωποι που είχαν διαγνωστεί σε δύο νοσοκομεία της Φινλανδίας μέσα σε διάστημα 12 ετών. Οι ερευνητές συνέκριναν την πορεία των εισοδημάτων τους με εκείνη 7.926 ανθρώπων αντίστοιχης ηλικίας και φύλου, χωρίς διάγνωση άνοιας.
Το εισοδηματικό χάσμα δεν προέκυψε απότομα, αλλά φάνηκε να μεγαλώνει σταδιακά όσο πλησίαζε η διάγνωση. Δεκαπέντε χρόνια νωρίτερα, η μέση ετήσια απώλεια εισοδήματος ανερχόταν ήδη σε 2.774 ευρώ ανά άτομο. Κατά τη διάγνωση είχε φτάσει περίπου τις 12.000 ευρώ ετησίως.
Η εικόνα διέφερε ανάλογα με τη μορφή της άνοιας. Στη νόσο Αλτσχάιμερ, η μείωση των αποδοχών έγινε αισθητή περίπου έξι χρόνια πριν από τη διάγνωση. Στη μετωποκροταφική άνοια, η οποία μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά, την προσωπικότητα και τη γλώσσα, εμφανίστηκε περίπου 11 χρόνια νωρίτερα. Στις α-συνουκλεϊνοπάθειες, όπου περιλαμβάνονται η άνοια με σωμάτια Lewy και η άνοια που σχετίζεται με τη νόσο Πάρκινσον, η διαφορά εντοπίστηκε κυρίως κοντά στη διάγνωση.
Γιατί η αλλαγή μπορεί να φαίνεται πρώτα στη δουλειά
Οι βιολογικές μεταβολές που συνδέονται με ορισμένες μορφές άνοιας μπορεί να ξεκινούν χρόνια πριν εκδηλωθούν τα χαρακτηριστικά συμπτώματα. Μικρές αλλαγές στη συγκέντρωση, στην ταχύτητα επεξεργασίας πληροφοριών ή στην επίλυση προβλημάτων ενδέχεται να επηρεάζουν σταδιακά την εργασία. Κάποιος μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσει μια γνώριμη διαδικασία, να δυσκολεύεται να διαχειριστεί παράλληλες υποχρεώσεις ή να κάνει λάθη που παλαιότερα μπορούσε να αποφύγει. Τέτοιες αλλαγές συχνά αποδίδονται στο άγχος, στην επαγγελματική εξουθένωση ή στην έλλειψη ύπνου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η μειωμένη απόδοση ή οι μειωμένες αποδοχές αποτελούν από μόνες τους ενδείξεις άνοιας. Η μελέτη ήταν αναδρομική και ανέδειξε μια συσχέτιση, όχι σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Επιπλέον οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τις αποδοχές ως έμμεσο δείκτη της παραγωγικότητας που σχετίζεται με την εργασία.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση
Όταν κάποιος δυσκολεύεται επίμονα και χωρίς προφανή αιτία να ανταποκριθεί στις επαγγελματικές του υποχρεώσεις, ειδικά αν παράλληλα αντιμετωπίζει δυσκολίες στη μνήμη, στην οργάνωση, στη διαχείριση χρημάτων ή στη λήψη αποφάσεων, καλό είναι να αναζητήσει ιατρική βοήθεια. Παρόμοια συμπτώματα όμως, μπορεί να οφείλονται και σε άλλες αιτίες που μπορούν να αντιμετωπιστούν, όπως η κατάθλιψη, οι διαταραχές ύπνου, οι παρενέργειες φαρμάκων ή τα προβλήματα του θυρεοειδούς.
Αν, ωστόσο, τα συμπτώματα οφείλονται σε νευροεκφυλιστική νόσο, η έγκαιρη διάγνωση είναι ζωτικής σημασίας για την αντιμετώπισή της.