Κάπου στην Ανατολία, γύρω στο 8000 π.Χ., μια γυναίκα έθαψε τον σπόρο σιταριού στη γη και περίμενε. Δεν ήξερε ότι αυτή η χειρονομία -ελάχιστη, καθημερινή, σχεδόν αδιάφορη- θα άλλαζε τη βιολογία των απογόνων της για δέκα χιλιάδες χρόνια. Υπάρχει μια παλιά φιλοσοφική ερώτηση που ρωτάει αν ο άνθρωπος διαμορφώνει την ιστορία ή αν η ιστορία διαμορφώνει τον άνθρωπο. Η απάντηση, όπως μας δείχνει πλέον η γενετική, είναι και τα δύο -και μάλιστα με τρόπους που δεν είχαμε φανταστεί.Τι θα σκεφτόταν ο Θουκυδίδης αν έμαθε ότι εκείνη η επιδημία -και οι εκατοντάδες παρόμοιες που ακολούθησαν στους αιώνες- άφησαν ίχνη όχι μόνο στις ιστορικές πηγές, αλλά στο ίδιο το DNA των Ευρωπαίων; Ότι κάποιοι επέζησαν επειδή τυχαία είχαν μια παραλλαγή του γονιδίου CCR5 που τους έδινε αντίσταση; Και ότι αυτή η παραλλαγή σήμερα, χιλιάδες χρόνια μετά, παρέχει μερική αντίσταση στον HIV; Η εξέλιξη δεν έχει πρόγραμμα. Απλώς θυμάται τι λειτούργησε.Και ακόμα δεν ξέρουμε τι λέει η Ανατολική Ασία. Τι λέει η Αφρική. Τι λένε οι Άνδεις.
Υπάρχει μια αναπόφευκτη σκέψη που προκύπτει από αυτά τα ευρήματα. Αν η Νεολιθική Επανάσταση άσκησε τέτοιες εξελικτικές πιέσεις, τι κάνει στο γονιδίωμά μας η Βιομηχανική Επανάσταση; Και η ψηφιακή εποχή; Οι επιστήμονες θα ήταν προσεκτικοί εδώ και σωστά. Η εξέλιξη λειτουργεί σε κλίμακες χιλιετιών, όχι δεκαετιών. Αλλά η ερώτηση παραμένει ανοιχτή: σε ποιο βαθμό τα σύγχρονα περιβάλλοντα -η καθιστική ζωή, η επεξεργασμένη τροφή, η ρύπανση, το χρόνιο στρες- ασκούν πιέσεις που αργά, αθόρυβα, αναδιαμορφώνουν τη βιολογία των επόμενων γενεών; Δεν θα ζήσουμε αρκετά για να δούμε την απάντηση. Αλλά οι μελλοντικοί ερευνητές, με τα δικά τους εργαλεία και τα δικά μας γονιδιώματα, θα τη διαβάσουν.