Αν ζητήσουμε από έναν οφθαλμίατρο, ειδικά από κάποιον που έχει θητεύσει και σε επείγοντα νοσοκομείου, να μας συμβουλεύσει για το πώς θα διαφυλάξουμε την υγεία των ματιών μας, αυτό που σίγουρα θα μας πει είναι ότι πρέπει πάντα να φοράμε προστατευτικά γυαλιά όταν κάνουμε ξυλουργικές εργασίες, δουλειές στον κήπο, μερεμέτια στο σπίτι, στο αυτοκίνητο… ακόμα κι αν πρόκειται για κάτι που δεν θα μας πάρει περισσότερο από ένα λεπτό. Δεν χρειάζεται να μας περιγράψει τα όσα έχει δει και χρειάστηκε να αφαιρέσει από τα μάτια των ασθενών του για να τρομάξουμε. Αρκεί να λάβουμε υπόψη μας τις προειδοποιήσεις του. Ακολουθούν μερικές ακόμα συμβουλές που δίνουν οι ειδικοί αναφορικά με την υγεία των ματιών μας.
Και τα μάτια κινδυνεύουν από ηλιακό έγκαυμα
Όταν εκθέτουμε τα μάτια μας σε παρατεταμένη ή έντονη υπεριώδη ακτινοβολία, είναι πολύ πιθανό να μας απασχολήσει η φωτοκερατίτιδα. Πρόκειται στην ουσία για ένα ηλιακό έγκαυμα κατά το οποίο αισθανόμαστε σαν να έχουμε γρατζουνίσει τον κερατοειδή και ως εκ τούτου νιώθουμε πόνο και ευαισθησία. Μπορεί να μας συμβεί αν εκτεθούμε σε έντονη ηλιακή ακτινοβολία – για παράδειγμα σε κάποια παραλία ή σε μια πίστα του σκι. Το πρόβλημα αντιμετωπίζεται μέσα σε μία ή δύο ημέρες, με ενυδατικές σταγόνες, δροσερές κομπρέσες, ξεκούραση και, ενδεχομένως, αντιβιοτικά. Αν και ο κερατοειδής έχει την ικανότητα να αναγεννιέται, η μακροχρόνια έκθεση στον ήλιο χωρίς προστασία συνδέεται μακροπρόθεσμα με αύξηση του κινδύνου εμφάνισης ορισμένων τύπων καταρράκτη. Για όλους αυτούς τους λόγους, είναι σημαντικό να προστατεύουμε τα μάτια μας φορώντας γυαλιά για τον ήλιο ή για σκι που προσφέρουν προστασία από τις ακτίνες UVA και UVB. Για να το καταλάβουμε, αρκεί ίσως να πούμε ότι κάθε φορά που βρισκόμαστε σε μια συνθήκη όπου κρίνεται απαραίτητη η εφαρμογή αντηλιακού, είναι σκόπιμο να φοράμε επίσης γυαλιά ηλίου.
Όχι στους φακούς επαφής κατά την κολύμβηση & τον ύπνο
Εάν χρησιμοποιούμε φακούς επαφής, θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί και να τους αφαιρούμε όταν πρόκειται να κολυμπήσουμε, είτε σε θάλασσα είτε σε λίμνη και ποτάμι ή σε πισίνα. Στο νερό συχνά φιλοξενούνται διάφορα βακτήρια, οργανισμοί και χημικές ουσίες, μερικά από τα οποία είναι δύσκολο να αντιμετωπιστούν εάν εισέλθουν στο μάτι μας. Οι φακοί επαφής λειτουργούν σαν ένα είδος βεντούζας ανάμεσα στο εξωτερικό περιβάλλον και στο βολβό του οφθαλμού, δημιουργώντας έτσι τις ιδανικές συνθήκες για τον εγκλωβισμό και την ανάπτυξη στη συνέχεια των μικροβίων. Προφανώς αυτό δεν θα συμβεί σε όλους, αλλά η συνήθεια να κολυμπάμε με φακούς επαφής αυξάνει εκθετικά τον κίνδυνο.
Μια λύση είναι να προμηθευτούμε γυαλιά κολύμβησης φτιαγμένα βάσει της συνταγής μας ή κάτω από αυτά να φοράμε φακούς επαφής μιας χρήσης τους οποίους στη συνέχεια θα πετάξουμε μόλις τελειώσουμε το μπάνιο μας. Είναι επίσης πολύ σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν πρέπει να πλένουμε ποτέ τους φακούς με νερό βρύσης –γιατί και σε αυτό μπορεί να υπάρχουν επικίνδυνα μικρόβια–, όπως και να πλένουμε και να στεγνώνουμε καλά τα χέρια μας κάθε φορά που θέλουμε να εφαρμόσουμε ή να αφαιρέσουμε τους φακούς μας.
Την πιθανότητα μόλυνσης αυξάνει και η συνήθεια να κοιμόμαστε με τους φακούς επαφής. Κατά τη διάρκεια του ύπνου, μειώνεται η παραγωγή δακρύων, με αποτέλεσμα να οξυγονώνεται λιγότερο ο κερατοειδής μας, ενώ οι μαλακοί φακοί μπορούν επίσης να αφυδατωθούν και να σφίξουν ελαφρώς, κολλώντας στον κερατοειδή. Όταν στη συνέχεια θα προσπαθήσουμε να τους αφαιρέσουμε, δεν αποκλείεται να σκιστούν τα επιφανειακά στρώματα του κερατοειδή, αφήνοντάς τον πιο ευάλωτο σε λοίμωξη. Γι’ αυτό και είναι απαραίτητο να αφαιρούμε τους φακούς μας προτού κοιμηθούμε.
Οι πολλές ώρες μπροστά την οθόνη συνδέονται με ξηροφθαλμία
Κανονικά ανοιγοκλείνουμε τα βλέφαρά μας περίπου δεκαπέντε φορές το λεπτό –κάτι που βοηθά στην ενυδάτωση του ματιού–, ο ρυθμός αυτός όμως μπορεί να μειωθεί στο μισό όταν κοιτάζουμε επίμονα την οθόνη. Έτσι, οι ειδικοί μάς συστήνουν να κάνουμε συχνά διαλείμματα (ακόμα και κάθε 20 λεπτά) και να κατευθύνουμε το βλέμμα μας σε κάτι που βρίσκεται μακριά για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα, καθώς αυτός ο συνδυασμός ενθαρρύνει το ανοιγοκλείσιμο των ματιών και μειώνει την καταπόνησή τους. Θα μας βοηθήσει επίσης να χρησιμοποιούμε τεχνητά δάκρυα για να τα κρατάμε ενυδατωμένα, αλλά καλό είναι να τα επιλέγουμε προσεκτικά γιατί κάποια περιέχουν συντηρητικά τα οποία δεν αποκλείεται επίσης να προκαλέσουν ερεθισμό.
Μια οφθαλμολογική εξέταση μπορεί να αποκαλύψει ένα ευρύ φάσμα ασθενειών
Κατά τη διάρκεια μιας ολοκληρωμένης οφθαλμολογικής εξέτασης, ο γιατρός συχνά χρησιμοποιεί σταγόνες με τη βοήθεια των οποίων διαστέλλονται οι κόρες των ματιών μας, ώστε να μπορεί να εξετάσει πιο εύκολα το πίσω μέρος, το λεγόμενο βυθό του ματιού. Εκτός από την κατάσταση της όρασής μας, του οπτικού μας νεύρου κ.λπ., με αυτή την εξέταση είναι σε θέση να εντοπίσει και μια σειρά άλλων ασθενειών, όπως είναι ο διαβήτης, η υπέρταση, η υψηλή χοληστερόλη ακόμα και οι καρδιακές παθήσεις. Γι’ αυτό και είναι απαραίτητο να επισκεπτόμαστε τον οφθαλμίατρό μας όσο συχνά μας συστήσει, για παράδειγμα, κάθε ένα ή δύο χρόνια, ανάλογα με την ηλικία μας, το ιστορικό μας αλλά και τα πιθανά προβλήματα που έχουν παρουσιάσει τα μάτια μας.
*Ευχαριστούμε τον δρα Δημήτριο Χ. Μπεσίνη, χειρουργό-οφθαλμίατρο, για τη συνεργασία