Σχεδόν δύο δεκαετίες μετά την έλευση των smartphones η κοινωνία παλεύει με ένα πρόβλημα που έχει επιδεινωθεί με τον καιρό: οι άνθρωποι αγαπούν τόσο πολύ τα τηλέφωνά τους που δεν μπορούν να τα αφήσουν από τα χέρια τους.
Σχολεία σε όλον τον κόσμο, επικαλούμενα χαμηλότερες ακαδημαϊκές επιδόσεις λόγω της ψηφιακής απόσπασης προσοχής, απαγορεύουν τις συσκευές από τις αίθουσες διδασκαλίας, τονίζουν σε άρθρο τους οι New York Times.
Χιλιάδες αγωγές έχουν υποβληθεί εναντίον τεχνολογικών εταιρειών με την κατηγορία ότι σχεδιάζουν εφαρμογές κινητών ώστε να είναι εθιστικές, συμπεριλαμβανομένης μιας πρόσφατης υπόθεσης στην Καλιφόρνια, όπου ένα σώμα ενόρκων έκρινε τις Meta και Google υπεύθυνες για πρόκληση βλάβης.
Η εκτεταμένη ανησυχία για την εξάρτηση από τα τηλέφωνα έχει μάλιστα οδηγήσει σε μια «αναγέννηση των απλών κινητών» (dumbphones), με ανθρώπους να επιλέγουν μινιμαλιστικές συσκευές για να ξεφύγουν από την κουλτούρα των εφαρμογών που αποσπά και «διαβρώνει» τον εγκέφαλο.
Και όμως, όσο κι αν οι μεγαλύτεροι παραπονιούνται ότι οι νέοι είναι κολλημένοι στις οθόνες, λίγοι αναγνωρίζουν ότι και οι ίδιοι αποτελούν μέρος του προβλήματος. Οι γονείς που προσπαθούν να επιβάλουν κανόνες συγκεκριμένου χρόνου χρήσης στα παιδιά τους, συχνά αποτυγχάνουν να τηρήσουν παρόμοιους περιορισμούς για τους εαυτούς τους. Ετσι, το ατελείωτο σκρολάρισμα συνεχίζεται.
Ολα τα παραπάνω οδήγησαν τον δημοσιογράφο των NYT Μπράιαν Τσεν να συζητήσει με ειδικούς προκειμένου να συντάξει μια λίστα με τεχνικές που μπορούν να απαλλάξουν τους χρήστες από τον εθισμό στο κινητό τους τηλέφωνο.
Προτείνει, λοιπόν, ορισμένες πρακτικές που μπορούν να μας βοηθήσουν σε αυτόν τον στόχο:
Αξιολογήστε το πρόβλημα
Πρώτα απ’ όλα, είναι σημαντικό να αξιολογήσετε αν εσείς ή το παιδί σας απλώς χρησιμοποιείτε πολύ το τηλέφωνο ή αν εμφανίζετε συμπεριφορά που μπορεί να θεωρηθεί εθιστική.
Ο Τζέισον Ναγκάτα, αναπληρωτής καθηγητής Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, στο Σαν Φρανσίσκο, έκανε έναν παραλληλισμό με την κατάχρηση ουσιών. Πολλοί απολαμβάνουν ένα περιστασιακό ποτό, αλλά η συμπεριφορά γίνεται προβληματική όταν αρχίζει να επηρεάζει την κοινωνική τους ζωή, τις σχέσεις τους ή τη δουλειά τους.
Τα ίδια «προειδοποιητικά σημάδια» μπορούν να ισχύουν και για τη χρήση του κινητού. Αν κάποιος περνάει τον περισσότερο χρόνο του σκρολάροντας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντί να κάνει φίλους, αυτό μπορεί να είναι ένδειξη προβλήματος. Ή, αν οι βαθμοί του παιδιού σας πέφτουν επειδή χαζεύει στο κινητό αντί να μελετά, ίσως είναι καιρός να παρέμβετε.
Καταρτίστε ένα οικογενειακό πλάνο χρήσης
Οπως συμβαίνει συχνά, η συμπεριφορά στο σπίτι ξεκινά από τους ενήλικες.
Μια μελέτη με επικεφαλής τον δρ Ναγκάτα διαπίστωσε ότι η αυξημένη χρήση από τους γονείς συνδέεται με πιο προβληματική χρήση κινητού από τα έφηβα παιδιά τους. Και για τους νέους που φαίνεται να είναι εθισμένοι στα τηλέφωνά τους τα προβλήματα υγείας πολλαπλασιάζονται: είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν συμπτώματα κατάθλιψης, διαταραχής ελλειμματικής προσοχής, αυτοκτονικής συμπεριφοράς και διαταραχών ύπνου.
Από την άλλη πλευρά, μελέτες έχουν δείξει ότι η προβληματική χρήση κινητού στους νέους μειώνεται σημαντικά όταν οι γονείς θέτουν όρια στη χρήση του τηλεφώνου σε συγκεκριμένες καταστάσεις, όπως την ώρα του ύπνου και του φαγητού. Τα παιδιά κοιμούνται καλύτερα όταν τα τηλέφωνα μένουν εκτός υπνοδωματίου και τείνουν να μην τρώνε καλύτερα όταν οι συσκευές απουσιάζουν από την τραπεζαρία.
«Είναι σημαντικό οι γονείς να εφαρμόζουν αυτά που κηρύττουν», ξεκαθάρισε στην αμερικανική εφημερίδα ο δρ Ναγκάτα, προσθέτοντας ότι «αν θέτεις κανόνες για τα τηλέφωνα στο τραπέζι, πρέπει να τους τηρείς και εσύ».
Καταρτίστε λοιπόν ένα οικογενειακό πλάνο. Μπορεί να είναι ευέλικτο και να αλλάζει μέσα στην εβδομάδα. Για παράδειγμα, οι κανόνες μπορεί να είναι πιο αυστηροί τις καθημερινές –χωρίς τηλέφωνα στο τραπέζι τις σχολικές ημέρες– αλλά πιο χαλαροί τα Σαββατοκύριακα, ώστε οι έφηβοι να μπορούν να κανονίζουν εξόδους με φίλους.
Η δημιουργία ενός τέτοιου πλάνου δεν είναι εύκολη, καθώς οι ενήλικες συχνά δυσκολεύονται να ισορροπήσουν την οικογενειακή ζωή με τις απαιτήσεις της δουλειάς. Ο δρ Ναγκάτα παραδέχτηκε πως όταν χρειάστηκε να παραβεί τον δικό του κανόνα και να χρησιμοποιήσει το τηλέφωνο στο τραπέζι, ενημέρωσε πρώτα την οικογένειά του.
Σκεφτείτε λιγότερο τον χρόνο και περισσότερο το περιεχόμενο
Για μεγάλο μέρος της εποχής των smartphones, όσοι ανησυχούσαν για τη χρήση τους εστίαζαν στον «χρόνο οθόνης», δηλαδή τις ώρες που περνά κάποιος στη συσκευή του, ως μέτρο εξάρτησης. Πλέον, όμως, οι ακαδημαϊκοί συμφωνούν ότι πρόκειται για ξεπερασμένη έννοια, αφού δεν είναι όλος ο χρόνος οθόνης ίδιος: κάποιος μπορεί να περνά πολλές ώρες γράφοντας επαγγελματικά μηνύματα ή διαβάζοντας ένα βιβλίο στο κινητό, δηλαδή σε δραστηριότητες που δεν είναι προβληματικές.
Ο Καλ Νιούπορτ, καθηγητής Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Georgetown και συγγραφέας βιβλίων για τη μείωση της ψηφιακής απόσπασης, προτείνει να βλέπουμε το ψηφιακό περιεχόμενο όπως το φαγητό. Εφαρμογές όπως το Instagram και το TikTok, που βασίζονται στο ατελείωτο σκρολάρισμα σύντομων βίντεο, μπορούν να θεωρηθούν «πρόχειρο φαγητό» σχεδιασμένο να είναι εθιστικό.
Η αποκοπή από τέτοιες εφαρμογές θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα, περισσότερο από τη μέτρηση των λεπτών χρήσης. «Είναι εντάξει να τα βλέπουμε σαν τα Doritos ή τα Oreos του ψηφιακού περιεχομένου και να λέμε: “Είμαι ενήλικας, δεν τα χρειάζομαι αυτά”», υπογράμμισε.
Οι γονείς μπορούν να υιοθετήσουν την ίδια προσέγγιση για τους κανόνες των παιδιών τους. Αν και η γενική τάση είναι να αποκτούν οι έφηβοι το πρώτο τους τηλέφωνο στο λύκειο, ο δρ Νιούπορτ προτείνει να καθυστερεί η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέχρι τα τελευταία χρόνια του λυκείου, καθώς τότε ο εγκέφαλος έχει ωριμάσει περισσότερο ώστε να ρυθμίζει τα συναισθήματα.
Αντικαταστήστε το σκρολάρισμα με πιο υγιείς δραστηριότητες
Για όσους προσπαθούν να μειώσουν τη χρήση του κινητού, το πιο δύσκολο είναι να βρουν τι να κάνουν στη θέση του, ειδικά όταν όλοι γύρω τους φαίνεται να είναι κολλημένοι στις οθόνες.
Η Τζένι Οντέλ, καλλιτέχνις από το Οκλαντ της Καλιφόρνιας και συγγραφέας του βιβλίου «How to Do Nothing» (Πώς να μην κάνεις τίποτα), προτείνει δραστηριότητες που αντισταθμίζουν τις αρνητικές συνέπειες της υπερβολικής χρήσης κινητού, όπως η κοινωνική απομόνωση.
Ανέφερε ότι εθελοντικά συμμετείχε σε ένα φεστιβάλ τον Φεβρουάριο στο Μπέρκλεϊ, όπου μέλη της κοινότητας δίδασκαν στον κόσμο πώς να επισκευάζει αντικείμενα. Σε ένα περίπτερο οι άνθρωποι μάθαιναν ράψιμο και μια ομάδα μαθητών λυκείου έμεινε εκεί για ώρες μαθαίνοντας να δουλεύει με τα χέρια.
«Παρατηρώ μια περίεργη διάσπαση ανάμεσα σε άτομα της Gen Z που είναι τόσο εθισμένα στα τηλέφωνα και σε άλλα που είναι πολύ συνειδητοποιημένα και αναζητούν τέτοιες δραστηριότητες», τόνισε η Οντέλ. «Δεν ξέρω πού οφείλεται αυτό», πρόσθεσε. «Ισως στην ηλικία που απέκτησαν το πρώτο τους τηλέφωνο».
Ακολουθήστε το Protagon στο Google News