Υπάρχουν κάποια ζευγάρια που ζουν σε μια κατάσταση συνεχούς σύνδεσης: μιλάνε όλη μέρα, στέλνουν μηνύματα διαρκώς και μοιράζονται σχεδόν την ίδια καθημερινότητα. Αυτή η εγγύτητα θεωρείται συχνά η ιδανική εικόνα μιας υγιούς σχέσης. Και πράγματι, σε μεγάλο βαθμό είναι. Η συναισθηματική οικειότητα και η αίσθηση ότι ο σύντροφος ανταποκρίνεται και μας καταλαβαίνει αποτελούν βασικούς παράγοντες σταθερότητας και ευεξίας. Ωστόσο, η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η εικόνα αυτή έχει και μια πιο σύνθετη πλευρά — ειδικά όταν μιλάμε για τη σεξουαλική επιθυμία. Σύμφωνα με μελέτες, πολλά ζευγάρια περιγράφουν τη σχέση τους ως «βαθιά συνδεδεμένη», αλλά ταυτόχρονα αναφέρουν μείωση της ερωτικής επιθυμίας. Η οικειότητα λοιπόν από μόνη της, δεν φαίνεται να αρκεί…
Το στοιχείο που ίσως λείπει
Οι ερευνήτριες σχέσεων Amy Muise και Sophie Goss προτείνουν ότι αυτό που συχνά λείπει είναι η «ετερότητα» (otherness). Με τον όρο αυτό περιγράφουν τη διακριτότητα ανάμεσα στους συντρόφους — την αίσθηση ότι ο άλλος παραμένει ξεχωριστός άνθρωπος, με τις δικές του εμπειρίες, σκέψεις και πλευρές που δεν είναι πλήρως γνωστές ή προβλέψιμες.
Το βασικό τους επιχείρημα είναι ότι η εγγύτητα και η οικειότητα λειτουργούν θετικά για την επιθυμία μόνο όταν συνυπάρχουν με επαρκή ετερότητα. Όταν η σχέση γίνεται υπερβολικά «στενή», το αποτέλεσμα είναι συνήθως συναισθηματική ασφάλεια, αλλά μειωμένη ερωτική ένταση.
Με απλά λόγια: η σχέση παραμένει σταθερή και ζεστή, αλλά χάνει το στοιχείο του μυστηρίου που τροφοδοτεί την επιθυμία.
Το πρόβλημα επομένως δεν είναι η οικειότητα αυτή καθαυτή. Είναι η υπερβολική ομοιότητα και προβλεψιμότητα.
Οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο «διαφοροποίηση» (differentiation) για να περιγράψουν την ικανότητα να παραμένεις συναισθηματικά κοντά στον σύντροφό σου, χωρίς να χάνεις την αίσθηση του εαυτού σου. Έρευνες δείχνουν ότι η διαφοροποίηση σχετίζεται θετικά με τη σεξουαλική επιθυμία. Όταν οι σύντροφοι διατηρούν την αίσθηση της ατομικότητάς τους, υπάρχει περισσότερος χώρος για περιέργεια, έκπληξη και νέα οπτική — στοιχεία που φαίνεται να τροφοδοτούν τη διατήρηση της έλξης. Επιπλέον, η αυτονομία μέσα στη σχέση παίζει καθοριστικό ρόλο. Προσωπικά ενδιαφέροντα, χρόνος εκτός σχέσης και η αίσθηση ότι ο σύντροφος παραμένει ανεξάρτητο άτομο συμβάλλουν στη διατήρηση της επιθυμίας.
Η δύναμη της εξέλιξης μέσα στη σχέση
Μια δεύτερη θεωρία, η θεωρία της αυτο-επέκτασης (self-expansion theory), προτείνει ότι οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να εξελίσσονται και να διευρύνουν τους ορίζοντές τους μέσα από τις σχέσεις τους.
Στην αρχή μιας σχέσης, ο σύντροφος προσφέρει συνεχώς νέα ερεθίσματα, εμπειρίες και οπτικές. Με το χρόνο, όμως, αυτό μπορεί να μειωθεί.
Τα πιο υγιή ζευγάρια δεν είναι εκείνα που γίνονται «ένα», αλλά εκείνα που παραμένουν δύο ξεχωριστές προσωπικότητες, οι οποίες συνεχίζουν να μεγαλώνουν μέσα στο χρόνο, τόσο μαζί όσο και ατομικά, λένε οι επιστήμονες.
Οικειότητα: Τελικά τι κρατά ζωντανή την επιθυμία;
Ίσως η απάντηση βρίσκεται στο κατά πόσο συνεχίζουμε να βλέπουμε τον άλλον ως έναν άνθρωπο που δεν έχουμε ολοκληρωτικά γνωρίσει. Γιατί η επιθυμία, όπως δείχνει η έρευνα, δεν τρέφεται μόνο από την οικειότητα. Τρέφεται και από εκείνο το μικρό αλλά ουσιαστικό στοιχείο του αγνώστου που παραμένει ανάμεσα σε δύο ανθρώπους.
Η οικειότητα, στην πιο υγιή της μορφή, δεν εξαφανίζει την προσωπική ταυτότητα. Την αναδεικνύει.
Και όταν η επιθυμία σε μια σχέση αρχίζει να μειώνεται, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσο κοντά είμαστε, αλλά αν υπάρχει ακόμη αρκετός χώρος ανάμεσά μας ώστε να συνεχίζουμε να ανακαλύπτουμε ο ένας τον άλλον.