Ο μαστός μιας γυναίκας δεν μένει ποτέ στατικός. Αλλάζει διαρκώς και αυτές οι μεταβολές, όπως υποστηρίζει νέα μελέτη, ίσως δημιουργούν με τα χρόνια ένα περιβάλλον πιο ευνοϊκό προς την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων. Ένα εύρημα που πιθανώς εξηγεί γιατί ο καρκίνος του μαστού εμφανίζεται συχνότερα μετά τα 50.
Ερευνητές από το University of Cambridge και το University of British Columbia χαρτογράφησαν με πρωτοφανή ακρίβεια πώς μεταβάλλεται ο μαστός από την εφηβεία έως τα βαθιά γεράματα. Το αποτέλεσμα ήταν ένας «χάρτης» με περισσότερα από 3 εκατομμύρια κύτταρα, που αποκαλύπτει μια σειρά από αξιοσημείωτες αλλαγές, με την πιο έντονη κορύφωση να εμφανίζεται περίπου στην εμμηνόπαυση.
Η μελέτη ανέλυσε υγιή δείγματα μαστού από 527 γυναίκες, ηλικίας 15 έως 86 ετών, που υποβάλλονταν σε μειωτική στήθους. Με προηγμένες τεχνικές απεικόνισης, οι επιστήμονες δημιούργησαν μια λεπτομερή εικόνα της μικροαρχιτεκτονικής του μαστού σε κάθε ηλικιακό στάδιο.
Πώς αλλάζει ο μαστός;
Τα ευρήματα της μελέτης, που δημοσιεύθηκαν στο Nature Aging, αποκαλύπτουν μια σειρά από βαθιές αλλαγές που συμβαίνουν στον μαστό όσο περνούν τα χρόνια. Πρώτα απ’ όλα, παρατηρήθηκε μια σταδιακή μείωση του συνολικού αριθμού κυττάρων, αλλά και μια αλλαγή στη δομή του ιστού. Αυτές οι μεταβολές, όπως εξηγούν οι ερευνητές, δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου τα καρκινικά κύτταρα θα μπορούσαν να επιβιώσουν πιο εύκολα και να αναπτυχθούν.
Οι επιθηλιακές κυτταρικές δομές, εκείνες που επενδύουν τους γαλακτοφόρους πόρους και τα λόβια, φάνηκαν να μειώνονται αισθητά. «Δεν μας εκπλήσσει ότι βλέπουμε λιγότερα επιθηλιακά κύτταρα, αφού σχετίζονται με την παραγωγή γάλακτος, κάτι που σταδιακά παύει να είναι απαραίτητο», αναφέρουν οι ερευνητές. «Αυτό που μας εξέπληξε ήταν η έκταση των αλλαγών σε ολόκληρο τον μαστό».
Παράλληλα, τα γαλακτοπαραγωγά λόβια (μικροί αδένες υπεύθυνοι για την παραγωγή του μητρικού γάλακτος) φάνηκαν να συρρικνώνονται ή να εξαφανίζονται, ενώ τα λιποκύτταρα να αυξάνονται και τα αιμοφόρα αγγεία να μειώνονται. Το αποτέλεσμα, όπως εξηγούν οι ερευνητές, είναι μια εκτεταμένη αναδιαμόρφωση της εικόνας του μαστού.
Στους νεότερους μαστούς εντοπίστηκαν περισσότερα Β-κύτταρα και πιο ενεργά Τ-κύτταρα, δηλαδή κύτταρα που μπορούν να αναγνωρίσουν και να καταστρέψουν καρκινικά κύτταρα από τα πρώτα τους στάδια. Αντίθετα, στους μεγαλύτερους μαστούς αυτά τα προστατευτικά κύτταρα φάνηκαν να μειώνονται, ενώ αυξήθηκαν τα μακροφάγα τύπου Μ2, ένας τύπος ανοσοκυττάρων που άλλες μελέτες έχουν συνδέσει με την ανάπτυξη όγκων.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, το ανοσολογικό μικροπεριβάλλον του μαστού γίνεται σταδιακά πιο φλεγμονώδες και λιγότερο αποτελεσματικό στην επιτήρηση των κυττάρων.
Καρκίνος του μαστού & εμμηνόπαυση
Οι ερευνητές παρατήρησαν μια έντονη επιτάχυνση της γήρανσης του μαστικού ιστού στα τέλη της δεκαετίας των 40, δηλαδή την περίοδο που οι περισσότερες γυναίκες μπαίνουν στην εμμηνόπαυση. Ωστόσο, οι επιστήμονες τονίζουν ότι ο ρυθμός με τον οποίο «γερνά» ο μαστός δεν είναι ίδιος για όλες τις γυναίκες. Η συγκεκριμένη έρευνα δεν εξέτασε παράγοντες όπως η εθνικότητα, η κληρονομικότητα ή άλλες μεταβλητές που είναι γνωστό ότι επηρεάζουν τον κίνδυνο καρκίνου του μαστού.
Παρ’ όλα αυτά, προηγούμενες μελέτες έχουν επισημάνει ότι ο φυσιολογικός μαστικός ιστός γυναικών με γενετική προδιάθεση για καρκίνο εμφανίζει ήδη σημάδια επιταχυνόμενης γήρανσης.
Συνολικά, η νέα αυτή χαρτογράφηση του μαστικού ιστού προσφέρει μια πιο καθαρή εικόνα για το πώς η ηλικία επηρεάζει το μικροπεριβάλλον του μαστού και, κατ’ επέκταση, τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Αν και δεν δίνει απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματα, φωτίζει κρίσιμες βιολογικές διεργασίες που μέχρι σήμερα παρέμεναν ασαφείς. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι ανοίγει τον δρόμο για πιο στοχευμένη έρευνα στο μέλλον, έρευνα που ίσως μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα γιατί ορισμένες γυναίκες είναι πιο ευάλωτες από άλλες και πώς μπορούμε να ενισχύσουμε την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση, ώστε ο καρκίνος του μαστού να αντιμετωπίζεται όσο το δυνατόν νωρίτερα και αποτελεσματικότερα.