Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα βρίσκονται πλέον σχεδόν παντού: από τα δημητριακά πρωινού και τα συσκευασμένα σνακ μέχρι τα έτοιμα γεύματα και πολλά επιδόρπια. Τα τελευταία χρόνια, δεκάδες μελέτες έχουν συνδέσει τη συχνή κατανάλωσή τους με μεγαλύτερο κίνδυνο παχυσαρκίας, διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακών νοσημάτων και πρόωρου θανάτου. Εκείνο που παρέμενε ασαφές ήταν τι ακριβώς συμβαίνει μέσα στον οργανισμό ώστε να αυξάνεται αυτός ο κίνδυνος.
Μια νέα μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη έρχεται να δώσει ένα σημαντικό κομμάτι της απάντησης.
Η «υπογραφή» που αφήνουν στο αίμα
Οι ερευνητές ανέλυσαν στοιχεία για περισσότερους από 520.000 εθελοντές που συμμετείχαν στη μελέτη, εξετάζοντας τόσο τις διατροφικές τους συνήθειες όσο και δεκάδες μεταβολίτες στο αίμα τους – μικρά μόρια που αποκαλύπτουν πώς λειτουργεί ο μεταβολισμός.
Τα ευρήματα αποκάλυψαν ότι όσοι κατανάλωναν περισσότερα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα εμφάνιζαν ένα χαρακτηριστικό μεταβολικό «αποτύπωμα», διαφορετικό από εκείνο των ανθρώπων που τα περιόριζαν.
Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη έδειξε ότι η υψηλή κατανάλωση υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων συνδεόταν με:
- υψηλότερα επίπεδα βιομηχανικών τρανς λιπαρών,
- περισσότερα κορεσμένα λιπαρά οξέα,
- αυξημένους δείκτες που σχετίζονται με δυσλειτουργία του μεταβολισμού των λιπών,
- χαμηλότερα επίπεδα ωφέλιμων ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, όπως το DHA,
- μειωμένα λιπίδια που συμβάλλουν στη φυσιολογική λειτουργία και σταθερότητα των κυτταρικών μεμβρανών.
Οι αλλαγές αυτές θεωρούνται σημαντικές, επειδή συνδέονται με το μεταβολικό στρες, τη φλεγμονή και διαταραχές που μακροπρόθεσμα μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων.
Δεν φταίνε μόνο τα «κακά» λιπαρά που περιέχουν
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι ότι τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα φαίνεται να μην επιβαρύνουν τον οργανισμό μόνο επειδή περιέχουν περισσότερα λιπαρά.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η υψηλή περιεκτικότητά τους σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες μπορεί να ενεργοποιεί μηχανισμούς μέσω των οποίων ο ίδιος ο οργανισμός παράγει περισσότερο λίπος, διαταράσσοντας τη φυσιολογική ισορροπία του μεταβολισμού. Παράλληλα, φαίνεται να επηρεάζεται και ο τρόπος με τον οποίο ο οργανισμός επεξεργάζεται τη χοληστερόλη και άλλα λιπίδια.
Με άλλα λόγια, δεν αλλάζει μόνο το περιεχόμενο του πιάτου μας· αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο οργανισμός μας.
Τι σημαίνουν τα νέα ευρήματα
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν άμεσα αυτές τις μεταβολικές αλλαγές, καθώς πρόκειται για μελέτη παρατήρησης. Ωστόσο, ενισχύει σημαντικά την υπόθεση ότι οι επιδράσεις τους δεν οφείλονται αποκλειστικά στις θερμίδες, το αλάτι ή τη ζάχαρη που περιέχουν, αλλά και στον ίδιο τον βαθμό επεξεργασίας τους. Τα αποτελέσματα προσφέρουν επίσης μια πιθανή εξήγηση για το γιατί η συστηματική κατανάλωσή τους έχει συνδεθεί επανειλημμένα με αυξημένο κίνδυνο καρδιομεταβολικών νοσημάτων.
Ποια θεωρούνται υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα;
Στην κατηγορία αυτή ανήκουν προϊόντα που έχουν υποστεί εκτεταμένη βιομηχανική επεξεργασία και συνήθως περιέχουν πρόσθετα συστατικά, όπως γαλακτωματοποιητές, χρωστικές, ενισχυτικά γεύσης, γλυκαντικά ή συντηρητικά, όπως ροφήματα με ζάχαρη, συσκευασμένα μπισκότα και αλμυρά σνακ, αλλαντικά κ.λπ.
Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι πρέπει να αποκλειστούν εντελώς από τη διατροφή μας. Όμως όσο μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής μας διατροφής βασίζεται σε φρέσκα ή ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα –όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ξηρούς καρπούς, ψάρια και δημητριακά ολικής άλεσης– τόσο περισσότερο ωφελείται η συνολική μας υγεία.