Καθώς το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, οι νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ και η νόσος Πάρκινσον, αφορούν ολοένα και περισσότερους ανθρώπους παγκοσμίως. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι η πρόληψη βρίσκεται στο επίκεντρο των ερευνητών, με τη διατροφή να συγκαταλέγεται στους παράγοντες που μελετώνται όλο και πιο συστηματικά. Τώρα, μια νέα ανασκόπηση φέρνει στο προσκήνιο την κετογονική δίαιτα, γνωστή και ως δίαιτα keto, καθώς ενδέχεται να λειτουργεί προστατευτικά απέναντι σε κοινές νευροεκφυλιστικές νόσους, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, η νόσος Πάρκινσον, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η νόσος Huntington και η αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS).
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Translational Neurodegeneration και βασίζονται σε μελέτες των τελευταίων 15 ετών.
Η δίαιτα keto προσφέρει εναλλακτικές
Σε πολλές νευροεκφυλιστικές παθήσεις, ο εγκέφαλος φαίνεται να χάνει σταδιακά την ικανότητά του να αξιοποιεί αποτελεσματικά τη γλυκόζη, το βασικό του «καύσιμο». Η δίαιτα keto, η οποία βασίζεται στην υψηλή πρόσληψη λιπαρών και στον σημαντικό περιορισμό των υδατανθράκων, ενδέχεται να παρακάμπτει εν μέρει αυτό το πρόβλημα, προσφέροντας μια εναλλακτική πηγή ενέργειας.
Όταν οι υδατάνθρακες περιορίζονται σημαντικά, ο οργανισμός στρέφεται στην καύση λίπους και παράγει κετόνες, που σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορούν επίσης να τροφοδοτήσουν τον εγκέφαλο. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτή η διαδικασία ίσως βοηθά τα νευρικά κύτταρα να καλύπτουν καλύτερα τις ενεργειακές τους ανάγκες και να υποστηρίζουν τους φυσικούς μηχανισμούς προστασίας τους.
Έντερο ο «δεύτερος εγκέφαλος»
Η κετογονική δίαιτα φάνηκε να επηρεάζει και το μικροβίωμα του εντέρου, δηλαδή το σύνολο των μικροοργανισμών που κατοικούν στο πεπτικό σύστημα.
Σύμφωνα με την ανασκόπηση, το συγκεκριμένο διατροφικό μοντέλο φάνηκε να μειώνει την παρουσία βακτηρίων που συνδέονται με φλεγμονώδεις διεργασίες, ενώ παράλληλα να ευνοεί την ανάπτυξη μικροβίων που σχετίζονται με καλύτερη λειτουργία του εντερικού φραγμού. Δεδομένου ότι η χρόνια φλεγμονή θεωρείται βασικός παράγοντας στην εξέλιξη πολλών νευροεκφυλιστικών νοσημάτων, οι αλλαγές αυτές ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιδράσεις και στην υγεία του εγκεφάλου.
Πέρα από την ενέργεια
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα πιθανά οφέλη της κετογονικής δίαιτας δεν φάνηκαν να περιορίζονται μόνο στην παροχή μιας εναλλακτικής πηγής ενέργειας για τον εγκέφαλο. Όπως αναφέρουν, φάνηκε να ενεργοποιεί την αυτοφαγία, τον φυσικό μηχανισμό «ανακύκλωσης» των κυττάρων. Η διαδικασία αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς απομακρύνει τις συσσωρευμένες πρωτεΐνες (κοινό χαρακτηριστικό των νευροεκφυλιστικών παθήσεων) από τον εγκέφαλο.
Παράλληλα, η κετογονική δίαιτα φάνηκε να συμβάλλει στη μείωση του οξειδωτικού στρες και στην καταστολή της χρόνιας φλεγμονής, δύο διεργασιών που συνδέονται στενά με την εξέλιξη των νευρολογικών παθήσεων.
Τι έδειξαν οι μελέτες στους ασθενείς
Η ανασκόπηση συγκέντρωσε στοιχεία από προκλινικές έρευνες αλλά και μικρές κλινικές μελέτες σε ανθρώπους.
Στην περίπτωση της νόσου Αλτσχάιμερ, αναφέρθηκαν βελτιώσεις στη μνήμη, στην καθημερινή λειτουργικότητα και στην ποιότητα ζωής των ασθενών, χωρίς σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε άτομα με νόσο Πάρκινσον, η κετογονική δίαιτα συσχετίστηκε με αυξημένα επίπεδα ενέργειας, μειωμένη κόπωση και καλύτερη κινητική λειτουργία.
Θετικές ενδείξεις καταγράφηκαν επίσης για άλλες νευροεκφυλιστικές παθήσεις, αν και τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα.
Υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί
Παρά τα ενθαρρυντικά ευρήματα, οι ερευνητές τονίζουν ότι η κετογονική δίαιτα δεν μπορεί να θεωρηθεί θεραπευτική στρατηγική. Ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια είναι η δυσκολία μακροχρόνιας συμμόρφωσης. Η αυστηρή μείωση των υδατανθράκων καθιστά το πρόγραμμα απαιτητικό για πολλούς ανθρώπους, με αποτέλεσμα αρκετοί συμμετέχοντες σε μελέτες να το εγκαταλείπουν πρόωρα.
Επιπλέον, κατά τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες εφαρμογής της δίαιτας, δεν είναι ασυνήθιστα συμπτώματα όπως πονοκέφαλος, κόπωση, ναυτία και ζάλη, μια κατάσταση γνωστή ως «keto flu».
Οι ειδικοί τονίζουν ότι, αν και τα δεδομένα είναι ενδιαφέροντα, απαιτούνται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες κλινικές μελέτες προκειμένου να διευκρινιστούν η αποτελεσματικότητα και η πραγματική κλινική αξία της κετογονικής δίαιτας στην πρόληψη ή την αντιμετώπιση των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων.
Προς το παρόν, η δίαιτα keto αναδεικνύεται ως ένα πολλά υποσχόμενο πεδίο έρευνας, που ίσως στο μέλλον προσφέρει ένα ακόμη εργαλείο για τη διατήρηση της υγείας του εγκεφάλου καθώς μεγαλώνουμε.