Ο πόνος υποχωρεί, οι επισκέψεις στην τουαλέτα αραιώνουν και η καθημερινότητα γίνεται πιο εύκολη. Για τους ανθρώπους με ιδιοπαθή φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου (ΙΦΝΕ), η βελτίωση που έρχεται με τη θεραπεία είναι πολύτιμη. Ωστόσο, μια περίοδος ηρεμίας μπορεί να ακολουθηθεί από νέα έξαρση. Τι συμβαίνει τότε στο έντερο;
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science εντόπισε μια πιθανή εξήγηση στην εσωτερική του επένδυση. Ορισμένα κύτταρά της φαίνεται να παραμένουν ευάλωτα ακόμη και όταν η νόσος βρίσκεται υπό έλεγχο. Πιο απλά, τα συμπτώματα μπορεί να υποχωρούν, αλλά ορισμένες αλλαγές στα κύτταρα του εντέρου να παραμένουν και να δυσκολεύουν την πλήρη αποκατάσταση του ιστού.
Τι συμβαίνει κάτω από την επιφάνεια
Η νόσος του Crohn και η ελκώδης κολίτιδα αποτελούν τις δύο κύριες μορφές αυτών των νοσημάτων. Πρόκειται για χρόνια, δια βίου αυτοάνοσα νοσήματα που εξελίσσονται με περιόδους ύφεσης και εξάρσεων (υποτροπών).
Ερευνητές με επικεφαλής ομάδα του αυστραλιανού ινστιτούτου WEHI εξέτασαν περισσότερες από 900 βιοψίες, δηλαδή μικρά δείγματα εντερικού ιστού, από 80 ανθρώπους με και χωρίς τα νοσήματα. Οι περισσότεροι ασθενείς είχαν ανενεργή ή ήπια ενεργή νόσο.
Στο επίκεντρο βρέθηκε το εντερικό επιθήλιο, η προστατευτική στιβάδα κυττάρων που καλύπτει το εσωτερικό του εντέρου και ανανεώνεται συνεχώς. Φυσιολογικά, παλιά ή κατεστραμμένα κύτταρα απομακρύνονται ελεγχόμενα από τον οργανισμό και αντικαθίστανται από νέα.
Η ομάδα εντόπισε ενδείξεις διαταραχής αυτής της διαδικασίας ακόμη και σε ιστούς χωρίς εμφανή φλεγμονή. Τα κύτταρα έμοιαζαν περισσότερο ευάλωτα σε σήματα που οδηγούν στον θάνατό τους, παρά την καλή κλινική εικόνα των ασθενών.
Μια πιο σύνθετη διαδικασία στο έντερο
Για να κατανοήσουν καλύτερα τον μηχανισμό, οι επιστήμονες καλλιέργησαν μικροσκοπικά μοντέλα εντερικού ιστού από ανθρώπινα δείγματα, τα λεγόμενα οργανοειδή.
Στις βιοψίες εντόπισαν έναν συγκεκριμένο τύπο κυτταρικού θανάτου που προκαλεί ρήξη των κυττάρων και απελευθέρωση του περιεχομένου τους, ενισχύοντας πιθανώς τη φλεγμονή. Στα εργαστηριακά μοντέλα, όμως, τα φλεγμονώδη σήματα οδηγούσαν κυρίως σε διαφορετικό, πιο ελεγχόμενο μηχανισμό.
Η αναστολή του πρώτου δεν σταματούσε την απώλεια κυττάρων, εύρημα που πιθανώς υποδηλώνει ότι απαιτείται κατανόηση ολόκληρης της διαδικασίας πριν από την επιλογή νέων θεραπευτικών στόχων.
Προειδοποιούν για μια νέα έξαρση στο έντερο;
Όσοι υποτροπίασαν είχαν αυξημένο δείκτη κυτταρικού θανάτου, αλλά και περισσότερα μικροσκοπικά σημάδια φλεγμονής στις βιοψίες τους από την αρχή της παρακολούθησης. Αυτό σημαίνει ότι, παρότι δεν υπήρχαν απαραίτητα έντονα συμπτώματα ή εμφανής φλεγμονή, η εξέταση στο μικροσκόπιο έδειχνε κάποιες ήπιες φλεγμονώδεις αλλοιώσεις στον ιστό.
Το εύρημα είναι ενδεικτικό, αλλά δεν αρκεί από μόνο του για να προβλέψει με βεβαιότητα ποιοι ασθενείς θα υποτροπιάσουν. Χρειάζονται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες για να επιβεβαιωθεί η σχέση και να φανεί αν ο δείκτης μας δίνει χρήσιμες πληροφορίες.
Προς πιο σταθερή ύφεση
Η παρούσα έρευνα θέτει ένα δύσκολο ερευνητικό ερώτημα. Πώς μπορεί να προστατευθεί η εντερική επένδυση χωρίς να διαταραχθούν οι φυσικοί μηχανισμοί άμυνας του οργανισμού; Μελλοντικές θεραπείες ίσως χρειαστεί να συνδυάζουν τον έλεγχο της φλεγμονής με την προστασία του επιθηλίου. Η ασφάλεια είναι κρίσιμη, επειδή οι μηχανισμοί κυτταρικού θανάτου απομακρύνουν και κατεστραμμένα ή δυνητικά καρκινικά κύτταρα.
Αν οι επίμονες αλλαγές αποκαθίστανται με ασφάλεια, η ύφεση μπορεί να διαρκεί περισσότερο. Για τους ασθενείς, αυτό θα σήμαινε μεγαλύτερη σταθερότητα και λιγότερη αβεβαιότητα στη διαχείριση της νόσου.