Έχετε δοκιμάσει ποτέ να γαργαλήσετε μόνοι σας τα πλευρά ή τις πατούσες σας; Πιθανότατα νιώσατε απλώς ένα άγγιγμα ή μια ελαφριά φαγούρα, χωρίς το έντονο γέλιο που μπορεί να προκαλέσει το γαργαλητό κάποιου άλλου. Η εξήγηση, σύμφωνα με τους επιστήμονες, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος προβλέπει και επεξεργάζεται τις αισθήσεις που προκαλούμε οι ίδιοι στο σώμα μας.
Ο εγκέφαλος προβλέπει το γαργαλητό
Το γαργαλητό δεν είναι ένα ενιαίο φαινόμενο. Οι επιστήμονες σε σχετική μελέτη στο Science Advances διακρίνουν δύο βασικές μορφές: την ελαφριά, σχεδόν γαργαλιστική αίσθηση που θυμίζει ένα έντομο να περπατά πάνω στο δέρμα και το γαργαλητό που προκαλεί γέλιο, όταν ασκείται επαναλαμβανόμενη πίεση σε περιοχές όπως οι μασχάλες, τα πλευρά και οι πατούσες.
Η δεύτερη μορφή, σύμφωνα με την εν λόγω μελέτη, είναι εκείνη που δύσκολα μπορούμε να προκαλέσουμε στον εαυτό μας. Μία από τις επικρατέστερες εξηγήσεις είναι ότι ο εγκέφαλος προβλέπει πότε και πού θα αισθανθούμε το άγγιγμα, όταν κινούμε συνειδητά τα χέρια μας. Έτσι, μειώνει την ένταση των αισθητηριακών σημάτων που αντιστοιχούν σε αυτή την πρόβλεψη. Αντίθετα, το άγγιγμα ενός άλλου ανθρώπου είναι λιγότερο προβλέψιμο και μπορεί να προκαλέσει εντονότερη αντίδραση.
Έρευνα στο Nature Neuroscience έδειξε ότι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την επεξεργασία της αφής αντιδρούσαν εντονότερα όταν το άγγιγμα προερχόταν από κάποιον άλλον. Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι η παρεγκεφαλίδα, μια περιοχή στο πίσω μέρος του εγκεφάλου, συμβάλλει στην πρόβλεψη των αισθήσεων που προκαλούν οι δικές μας κινήσεις.
Μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τον εγκέφαλο μας;
Πειράματα που πραγματοποιήθηκαν το 2019 στη Σουηδία έδειξαν ότι η εξοικείωση με μια χρονική καθυστέρηση μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το άγγιγμα.
Σε ένα πείραμα, 30 συμμετέχοντες χρησιμοποιούσαν ένα ρομποτικό σύστημα που αναπαρήγαγε την κίνηση του χεριού τους, αγγίζοντας το άλλο χέρι είτε αμέσως είτε με καθυστέρηση. Μετά την εξάσκηση, άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονταν την ένταση των αγγιγμάτων. Σε ένα δεύτερο πείραμα, αντίστοιχες αλλαγές παρατηρήθηκαν και στην αίσθηση του γαργαλητού από ρομποτικές κινήσεις. Ωστόσο, τα πειράματα δεν αφορούσαν στο πραγματικό γαργαλητό που προκαλεί γέλιο, αλλά σε ελεγχόμενα αγγίγματα.
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για το γαργαλητό;
Μέχρι σήμερα, οι μελέτες απεικόνισης του εγκεφάλου δεν έχουν εξετάσει το πραγματικό, έντονο γαργαλητό που προκαλεί γέλιο. Όταν ακουμπάμε μόνοι μας το σώμα μας, ο εγκέφαλος γνωρίζει τι πρόκειται να αισθανθούμε και έτσι η αίσθηση είναι πιο αδύναμη. Αντίθετα, όταν μας γαργαλάει κάποιος άλλος, το άγγιγμα είναι λιγότερο προβλέψιμο και η αντίδρασή μας μπορεί να είναι πολύ πιο έντονη. Οι επιστήμονες, ωστόσο, χρειάζονται περισσότερες έρευνες για να κατανοήσουν πλήρως πώς ακριβώς λειτουργεί αυτή η διαδικασία.