Η ενδομητρίωση είναι μια χρόνια πάθηση κατά την οποία ιστός παρόμοιος με εκείνον που επενδύει το εσωτερικό της μήτρας αναπτύσσεται έξω από αυτήν. Μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο κατά την περίοδο, χρόνιο πυελικό πόνο, ενοχλήσεις κατά τη σεξουαλική επαφή, γαστρεντερικά συμπτώματα και δυσκολίες στη σύλληψη. Ωστόσο, δεν εμφανίζουν όλες οι γυναίκες τα ίδια συμπτώματα, ενώ ορισμένες μπορεί να μην παρουσιάζουν καθόλου εμφανείς ενοχλήσεις.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ενδομητρίωση επηρεάζει περίπου το 10% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας παγκοσμίως, δηλαδή περίπου 190 εκατομμύρια γυναίκες. Παρά τη μεγάλη συχνότητά της, η διάγνωση συχνά καθυστερεί, ενώ η πρόσβαση σε εξειδικευμένη φροντίδα διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Μια νέα διεθνής μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Communications Medicine, έρχεται να αναδείξει μια ακόμη διάσταση του προβλήματος: τις σημαντικές διαφορές και ελλείψεις στις κατευθυντήριες οδηγίες που καθορίζουν τον τρόπο διάγνωσης και αντιμετώπισης της ενδομητρίωσης.
Ενδομητρίωση: Τι αποκάλυψε η έρευνα
Ερευνητές από το πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ στην Αυστραλία, σε συνεργασία με επιστήμονες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, μέλη της Παγκόσμιας Εταιρείας Ενδομητρίωσης και εκπροσώπους οργανώσεων ασθενών, ανέλυσαν κατευθυντήριες οδηγίες από 47 χώρες. Στην ανασκόπηση συμπεριλήφθηκαν και 19 οδηγίες δημοσιευμένες σε γλώσσες εκτός της αγγλικής.
Στόχος των επιστημόνων ήταν να εξετάσουν κατά πόσο οι οδηγίες ανταποκρίνονται στις ανάγκες των ασθενών και εάν υπάρχει κοινή προσέγγιση στη διάγνωση, τη θεραπεία, τη φροντίδα της γονιμότητας και τη μη φαρμακευτική αντιμετώπιση της νόσου.
Τα αποτελέσματα ανέδειξαν σημαντικές αποκλίσεις.
Ειδικότερα, το 70% των κατευθυντήριων οδηγιών δεν είχε διαμορφωθεί με τη συμμετοχή ανθρώπων που ζουν με ενδομητρίωση. Αυτό σημαίνει ότι η προσωπική εμπειρία των ασθενών, οι καθημερινές δυσκολίες και οι ανάγκες τους δεν είχαν ενσωματωθεί στη διαδικασία ανάπτυξης των περισσότερων οδηγιών.
Παράλληλα, περίπου το ένα τέταρτο των οδηγιών δεν είχε λάβει υπόψη την οπτική των εφήβων, παρότι τα πρώτα συμπτώματα της ενδομητρίωσης και οι καθυστερήσεις στη διάγνωση συχνά ξεκινούν ήδη από την εφηβική ηλικία.
Επιπλέον, μόλις μία στις πέντε οδηγίες αναγνώριζε ρητά τα άτομα διαφορετικών ταυτοτήτων φύλου.
Γιατί υπάρχουν τόσο μεγάλες διαφορές στη φροντίδα;
Σύμφωνα με την καθηγήτρια Γκίτα Μίσρα, από το Ερευνητικό Κέντρο για την Υγεία Γυναικών και Κοριτσιών του Πανεπιστημίου του Κουίνσλαντ, η μελέτη αποκάλυψε σημαντικές διαφορές στις συστάσεις για τη διάγνωση, τη θεραπεία, τη γονιμότητα και τη μη φαρμακευτική αντιμετώπιση της ενδομητρίωσης.
Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα αφορά τις γεωγραφικές ανισότητες. Οι περισσότερες κατευθυντήριες οδηγίες προέρχονται από χώρες υψηλού εισοδήματος, κυρίως της Ευρώπης, ενώ ιδιαίτερα μεγάλα κενά εντοπίστηκαν στην Αφρική και στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
Σε ορισμένες χώρες δεν υπάρχουν καν εθνικές κατευθυντήριες οδηγίες, γεγονός που μπορεί να δυσκολεύει την εφαρμογή κοινών προτύπων διάγνωσης και θεραπείας.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η ανάπτυξη διεθνών οδηγιών, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη τόσο τα επιστημονικά δεδομένα όσο και τις εμπειρίες των ασθενών, θα μπορούσε να συμβάλει στη μείωση αυτών των ανισοτήτων.
Ο καθοριστικός ρόλος των γενικών ιατρών
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης αφορά τους επαγγελματίες υγείας που συμμετέχουν στη διαμόρφωση των κατευθυντήριων οδηγιών. Παρότι όλες είχαν αναπτυχθεί με τη συμβολή γυναικολόγων, λιγότερες από τις μισές είχαν συμπεριλάβει τη γνώμη γενικών γιατρών.
Όπως επισήμανε ο ερευνητής Δρ Ντερέτζε Γκέτε, από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου του Κουίνσλαντ, οι γενικοί γιατροί αποτελούν συχνά το πρώτο σημείο επαφής των ασθενών με το σύστημα υγείας. Επομένως, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και στην παραπομπή σε ειδικό.
Η σημασία αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν αναλογιστούμε ότι η ενδομητρίωση δεν εκδηλώνεται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο. Ο πόνος μπορεί να μην περιορίζεται στην περίοδο, ενώ ορισμένες γυναίκες εμφανίζουν συμπτώματα που παραπέμπουν σε παθήσεις του εντέρου ή του ουροποιητικού συστήματος.
Η καλύτερη ενημέρωση των επαγγελματιών υγείας και η ύπαρξη σαφών οδηγιών μπορούν να συμβάλουν στην αναγνώριση τέτοιων συμπτωμάτων και στη μείωση των διαγνωστικών καθυστερήσεων.
Ενδομητρίωση: Τι πρέπει να αλλάξει;
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι κάθε χώρα αντιμετωπίζει διαφορετικές προκλήσεις, μεταξύ των οποίων και η πρόσβαση στις διαθέσιμες θεραπείες. Ωστόσο, η ύπαρξη κοινών ελάχιστων προτύπων φροντίδας αποτελεί ένα σημαντικό πρώτο βήμα για τον περιορισμό των ανισοτήτων.
Ακόμη και στις χώρες όπου δεν υπάρχουν εθνικές οδηγίες, η ενημέρωση για την ενδομητρίωση, τα συμπτώματά της και τις δυνατότητες αντιμετώπισης μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Ως θετικό παράδειγμα, οι επιστήμονες αναφέρουν την Αυστραλία, η οποία το 2025 δημοσίευσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την ενδομητρίωση, σχεδιασμένες ώστε να επικαιροποιούνται με βάση τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα.
Το επόμενο βήμα της ερευνητικής ομάδας είναι η συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την ανάπτυξη τυποποιημένων διεθνών κατευθυντήριων οδηγιών.
Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι σαφές: Η καλύτερη αντιμετώπιση της ενδομητρίωσης δεν εξαρτάται μόνο από την πρόοδο της ιατρικής έρευνας, αλλά και από το κατά πόσο αυτή η γνώση μετατρέπεται σε ουσιαστική, έγκαιρη και ισότιμη φροντίδα για όλους τους ανθρώπους που ζουν με τη νόσο.