Αρκεί να αγγίξουμε μια ζεστή κούπα για να αντιληφθούμε σχεδόν αμέσως ότι έχει υψηλή θερμοκρασία. Δεν χρειάζεται να τη δούμε ούτε να γνωρίζουμε πόσο έχει θερμανθεί. Το δέρμα διαθέτει ειδικούς αισθητικούς μηχανισμούς που μεταφέρουν αυτή την πληροφορία στον εγκέφαλο.
Στην επιφάνεια και στα βαθύτερα στρώματα του δέρματος υπάρχουν νευρικές απολήξεις που ανταποκρίνονται σε διαφορετικά ερεθίσματα. Ορισμένοι υποδοχείς είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στις μεταβολές της θερμοκρασίας.
Όταν αγγίζουμε ένα ζεστό αντικείμενο, η θερμότητα μεταφέρεται από την επιφάνειά του στο δέρμα. Οι θερμοϋποδοχείς αντιλαμβάνονται τη μεταβολή και ενεργοποιούν νευρικά σήματα.
Τα σήματα αυτά ταξιδεύουν μέσω των περιφερικών νεύρων προς τον νωτιαίο μυελό και στη συνέχεια προς περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται την αισθητηριακή πληροφορία.
Παράλληλα, όταν η θερμοκρασία είναι αρκετά υψηλή ώστε να υπάρχει κίνδυνος βλάβης, ενεργοποιούνται και μηχανισμοί που σχετίζονται με τον πόνο. Αυτό μας επιτρέπει να απομακρύνουμε γρήγορα το χέρι πριν προκληθεί σοβαρός τραυματισμός.
Η αντίδραση αυτή γίνεται συχνά τόσο γρήγορα ώστε να μην προλαβαίνουμε να σκεφτούμε συνειδητά «είναι καυτό, πρέπει να απομακρυνθώ». Ορισμένες προστατευτικές αντιδράσεις μπορούν να ξεκινήσουν ήδη μέσω νευρικών κυκλωμάτων στον νωτιαίο μυελό, πριν η πληροφορία φτάσει πλήρως στον εγκέφαλο.
Έτσι, η αίσθηση θερμοκρασίας και η προστασία από εγκαύματα αποτελούν συνεργασία μεταξύ δέρματος, περιφερικών νεύρων, νωτιαίου μυελού και εγκεφάλου.
Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η διαδικασία πραγματοποιείται μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Το σώμα δεν χρειάζεται να «σκεφτεί» συνειδητά κάθε επαφή με ένα ζεστό αντικείμενο. Οι αισθητικοί μηχανισμοί λειτουργούν συνεχώς στο παρασκήνιο και μας προειδοποιούν όταν μια θερμοκρασία μπορεί να γίνει επικίνδυνη.
Με αυτόν τον τρόπο, η αφή δεν μας πληροφορεί μόνο για την υφή ενός αντικειμένου. Μας δίνει επίσης κρίσιμες πληροφορίες για τη θερμοκρασία και την ασφάλειά του.