Δέκα λεπτά ανάγνωσης (φωναχτά), δέκα λεπτά γράψιμο και άλλα δέκα επίλυσης απλών μαθηματικών πράξεων … Αυτή ήταν η καθημερινή «προπόνηση» που ακολούθησαν για 12 εβδομάδες περισσότεροι από 100 άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας, στο πλαίσιο ενός προγράμματος που σχεδιάστηκε για την υποστήριξη της γνωστικής λειτουργίας. Τα αποτελέσματα έδειξαν μια μικρή αλλά στατιστικά σημαντική βελτίωση στη συνολική επίδοση, τη μνήμη και στην ανάκληση πληροφοριών.
Παρότι δεν πρόκειται για θεαματική αλλαγή, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ορισμένες απλές και προσιτές δραστηριότητες μπορεί να συμβάλλουν στη συστηματική νοητική ενεργοποίηση.
Τρεις ασκήσεις, 30 λεπτά την ημέρα
Το πρόγραμμα StrongerMemory βασίστηκε στην καθημερινή εκτέλεση τριών δραστηριοτήτων διάρκειας δέκα λεπτών η καθεμία:
- Μεγαλόφωνη ανάγνωση
- Γράψιμο (με το χέρι)
- Επίλυση μαθηματικών πράξεων
Οι συμμετέχοντες μπορούσαν να επιλέξουν μόνοι τους τι θα διάβαζαν και τι θα έγραφαν. Κάποιοι προτίμησαν ποιήματα, ενώ μία συμμετέχουσα έγραφε επιστολές στην αδελφή της. Δεν υπήρχε απαίτηση για σωστή γραμματική ή συγκεκριμένο θέμα. Οι μαθηματικές ασκήσεις, αντίθετα, δίνονταν σε φύλλα εργασίας και ήταν σχεδιασμένες ώστε να απαιτούν συγκέντρωση χωρίς να προκαλούν άγχος για το τελικό αποτέλεσμα.
Η λογική του προγράμματος βασίστηκε σε έναν συνδυασμό τριών δραστηριοτήτων που φάνηκε να ενεργοποιεί περισσότερες από μία γνωστικές λειτουργίες. Το διάβασμα φωναχτά συνδυάζει την οπτική επεξεργασία του κειμένου με την ομιλία και την ακοή. Η γραφή απαιτεί ανάκληση, οργάνωση της σκέψης και λεπτό κινητικό έλεγχο, ενώ οι αριθμητικές πράξεις επιστρατεύουν την προσοχή, τη λογική και την επίλυση προβλημάτων.
Πόσο ενισχύθηκε η μνήμη;
Στη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Educational Gerontology, συμμετείχαν τελικά 102 άτομα ηλικίας 59 ετών και άνω, με μέση ηλικία τα 76 έτη. Οι συμμετέχοντες είχαν αναφέρει ότι παρατηρούσαν αλλαγές στη γνωστική τους λειτουργία, χωρίς όμως να έχουν διαγνωστεί με άνοια. Πριν και μετά το πρόγραμμα των 12 εβδομάδων, η γνωστική τους επίδοση αξιολογήθηκε με μια σύντομη εκδοχή του Montreal Cognitive Assessment. Το εργαλείο εξετάζει λειτουργίες όπως η λεκτική ευχέρεια, ο προσανατολισμός και η ανάκληση λέξεων.
Η μέση συνολική βαθμολογία αυξήθηκε από 12,73 σε 13,26, με ανώτατο όριο τις 15 μονάδες. Στην επιμέρους δοκιμασία ανάκλησης, η βαθμολογία ανέβηκε από 3,44 σε 3,92. Μικρή βελτίωση καταγράφηκε και στον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι οι συμμετέχοντες αξιολογούσαν τη μνήμη τους σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα. Τα ευρήματα δείχνουν ότι το πρόγραμμα συνδέθηκε τόσο με αντικειμενικές όσο και με υποκειμενικές αλλαγές. Το μέγεθος της βελτίωσης, ωστόσο, ήταν περιορισμένο και δεν είναι βέβαιο ότι μεταφράζεται σε αισθητή διαφορά στην καθημερινή λειτουργικότητα.
Το περιβάλλον φάνηκε να παίζει ρόλο
Οι αυτόνομοι συμμετέχοντες που ζούσαν μόνοι ή με άλλους, είχαν υψηλότερες βαθμολογίες μετά το πρόγραμμα από εκείνους που έμεναν σε οργανωμένες κοινότητες φροντίδας ηλικιωμένων, ακόμη και όταν συνυπολογίστηκε η αρχική τους επίδοση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το περιβάλλον ενδέχεται να επηρεάζει τη γνωστική ενεργοποίηση. Η ανεξάρτητη διαβίωση συνήθως απαιτεί περισσότερες αποφάσεις, επίλυση πρακτικών ζητημάτων και σωματική δραστηριότητα.
Πρόκειται, όμως, για μια πιθανή εξήγηση και όχι για κάτι που αποδείχθηκε από τη συγκεκριμένη μελέτη. Οι άνθρωποι που ζούσαν σε δομές φροντίδας ήταν επίσης μεγαλύτεροι και ενδέχεται να αντιμετώπιζαν προβλήματα υγείας ή να είχαν διαφορετικό κοινωνικό δίκτυο.