Περνάτε ένα όμορφο απόγευμα με έναν άνθρωπο που αγαπάτε. Ακούτε μουσική, μοιράζεστε μια γλυκιά στιγμή, γελάτε. Λίγη ώρα αργότερα, εκείνος δεν θυμάται ότι τον επισκεφθήκατε. Για τις οικογένειες ανθρώπων με Αλτσχάιμερ ή άλλη μορφή άνοιας, η εμπειρία αυτή μπορεί να είναι βαθιά επώδυνη και να γεννά ένα δύσκολο ερώτημα… Έχει τελικά αξία αυτή η στιγμή;
Η επιστήμη δίνει μια απάντηση που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο μετράμε μια «καλή ημέρα». Το γεγονός μπορεί να ξεχαστεί, αλλά το συναίσθημα που προκάλεσε δεν εξαφανίζεται απαραίτητα μαζί του.
Η μνήμη δεν είναι μία ενιαία λειτουργία
Συνήθως μιλάμε για τη μνήμη σαν να είναι ένας διακόπτης, είτε θυμόμαστε είτε όχι. Στην πραγματικότητα, διαφορετικά συστήματα του εγκεφάλου συνεργάζονται για να συγκρατούμε γεγονότα, δεξιότητες, πρόσωπα, αισθήματα οικειότητας και συναισθηματικές εμπειρίες.
Η δηλωτική μνήμη μάς επιτρέπει να ανακαλούμε συνειδητά τι συνέβη, πού και πότε. Για τον σχηματισμό της είναι ιδιαίτερα σημαντικός ο ιππόκαμπος, μία περιοχή που συχνά επηρεάζεται από τα πρώτα στάδια του Αλτσχάιμερ. Άλλα εγκεφαλικά δίκτυα, όμως, συμμετέχουν στο συναίσθημα, στις συνήθειες, στην ανταμοιβή και στον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε στους ανθρώπους γύρω μας. Η νόσος δεν επηρεάζει όλα αυτά τα δίκτυα με τον ίδιο ρυθμό.
Έτσι, κάποιος μπορεί να χαρεί πραγματικά μια επίσκεψη και, λίγο αργότερα, να μην είναι σε θέση να θυμηθεί ότι πραγματοποιήθηκε.
Αλτσχάιμερ & συναίσθημα
Το 2014, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Αϊόβα μελέτησαν 17 ανθρώπους με πιθανή νόσο Αλτσχάιμερ και 17 γνωστικά υγιείς συμμετέχοντες. Αφού παρακολούθησαν αποσπάσματα ταινιών που προκαλούσαν χαρά ή λύπη, κλήθηκαν να θυμηθούν όσα είχαν δει και να περιγράψουν πώς αισθάνονταν.
Οι άνθρωποι με Αλτσχάιμερ συγκράτησαν πολύ λιγότερες πληροφορίες. Ορισμένοι δεν θυμούνταν ούτε ότι είχαν παρακολουθήσει τις ταινίες. Παρ’ όλα αυτά, τα συναισθήματα χαράς ή λύπης εξακολουθούσαν να είναι αισθητά έως και 30 λεπτά αργότερα. Η μελέτη έδειξε ότι η συναισθηματική εμπειρία μπορεί να επιμένει ακόμη και όταν η συνειδητή ανάμνηση της αιτίας της έχει χαθεί.
Υπάρχουν, βέβαια διαφορές στον τρόπο με τον οποίο το συναίσθημα επηρεάζει τη μνήμη. Συστηματική ανασκόπηση 35 μελετών διαπίστωσε ότι το συναίσθημα ενίσχυε τη μνήμη σε ορισμένους ανθρώπους με ήπιο Αλτσχάιμερ, όχι όμως με συνέπεια. Η επίδραση φάνηκε να εξαρτάται από το είδος και την ένταση του ερεθίσματος, καθώς και από τον τρόπο με τον οποίο παρουσιαζόταν.
Ένας διαφορετικός τρόπος να μετράμε μια «καλή ημέρα»
Για έναν συγγενή ή φροντιστή, το σημαντικό δεν είναι μόνο εάν ο άνθρωπος θα θυμάται αύριο τη βόλτα, το τραγούδι ή την επίσκεψη. Αξίζει να παρατηρεί και όσα συμβαίνουν εκείνη τη στιγμή, ένα χαμόγελο, τη χαλάρωση του σώματος, το τραγούδι, ένα χέρι που αναζητά επαφή.
Η ανάμνηση μιας εμπειρίας και η επίδρασή της δεν είναι το ίδιο πράγμα. Μια καλή ώρα εξακολουθεί να είναι μια καλή ώρα, ακόμη κι αν την επόμενη ημέρα δεν υπάρχουν οι λέξεις για να την αφηγηθεί κανείς.